7 Juni 2012 - Al 20 jaar voor het milieu van morgen, Kroniek van de Vlaamse Milieumaatschappij 1991–2011

De Vlaamse Milieumaatschappij werd 20. Dat was de aanleiding voro een zeldzaam boek van de jarige organisatie. Het historische perspectief is een aanrader.

 

In het najaar van 2011 vierde de VMM feest. 20 jaar het Vlaamse milieubeleid mee uitstippelen en invullen is immers een verantwoorde aanleiding daarvoor. De feestvierder stelde een boek voor over zijn eigen, weliswaar recente, geschiedenis. Uitgangspunt is de ontwikkeling van de VMM, gesitueerd in de Vlaamse en/of Europese context.

Voor het maken van het boek werd een aantal keuzen gemaakt. Ten eerste werd gekozen voor een chronologische aanpak. Om het verhaal structuur te geven, werden grote lijnen afgestemd op het voogdijschap van de respectievelijke ministers. Ten tweede werd een bronnenonderzoek gevoerd, zowel formeel als informeel, zowel geschreven als gesproken. Tot slot, de keuze van de auteurs. Ze kunnen ervaring met een dergelijk opzet voorleggen (boek over de GIMV) en hebben vooral interesse voor het historische aspect interesse.

Qua inhoud vult het boek een lacune. In Vlaanderen is het aantal boeken over het gevoerde (en te voeren) milieubeleid veeleer beperkt. Het boek gaat, uiteraard, vooral in op (oppervlakte)water. Er is dus nog enig werk aan de winkel om ook de andere (deel)domeinen in beeld te brengen. Bovendien oogt het comfortabel als er iets meer weelde op tafel zou kunnen worden gelegd: verschillende boeken, verschillende invalshoeken, verschillende aanpak, verschillende auteurs.

De inhoud wordt in vier hoofdstukken ondergebracht, met een aperitief. Vooraf wordt de context na WO II geschetst en vooral het gebrek aan maatschappelijke en politieke interesse geduid. Waterzuiveringsbeleid in Vlaanderen werd bemoeilijkt door de versnippering tussen de beleidsniveaus, het gebrek aan ruimtelijke ordening en de structurele onderfinanciering. In de jaren negentig (hoofdstuk 2 en 3) volgde de professionalisering van het milieubeleid. Het was de periode waarin stapsgewijs meer planmatig werd gewerkt. Centraal was de uitbouw van systematisch verzamelde data over lucht- en waternetten, de uitbouw van MIRA en (de rol in) de milieubeleidsplanning in Vlaanderen.

In hoofdstukken vier en vijf komt de invloed van Europa steeds duidelijker in beeld. Aan de ene zijde waren er nakende veroordelingen aan de andere zijde was er de kaderrichtlijn. Ruimtelijke ordening, de financiering van het milieubeleid, en binnen het waterbeleid de afstemming van oppervlakte- en grondwater, de afstemming van kwantiteit en kwaliteit, de afstemming met natuur, …Merkwaardig, Europa greep in op het meest cruciale probleem waar alle lidstaten al tientallen jaren mee worstelden. Naast de inhoudelijke wijzigingen stonden ook bestuurlijk-organisatorische wijzigingen. De oprichting van het CIW, de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid, was noodzakelijk, het toevertrouwen aan een milieu-administratie (VMM) cruciaal. Tevens werd het statuut en het takenpakket van de VMM gewijzigd opdat de organisatie aan slagkracht won.

Qua vorm is het boek uniek. De subtitel laat geen twijfel mogelijk: een kroniek. Tal van medewerkers in en om de VMM hebben laden opgetrokken, niet enkel kantoorladen, ook elders, hebben verdwaalde en vergeelde notities opgediept, hebben oude agenda’s van onder het stof gehaald, hersenen gepijnigd, oude bekenden opnieuw gecontacteerd en verhalen opgediept, hebben gesprekken gereconstrueerd, … De puzzelstukken werden niet samengevoegd opdat één verhaal ontstond, nee, ze werden gewikt en gewogen, en, indien relevant, ingebracht in een uitgezette verhaallijn. De sterkte van het boek is dat op die manier niet enkel de achterkant van de besluitvorming deels belicht wordt, maar vooral de nauwkeurigheid waarmee dat licht valt. Haarfijn. Je leest dus niet dat er “in de loop van de maand iemand van een bepaalde partij eens naar hét kabinet heeft gebeld”, maar je leest wel wie wie wanneer contacteerde, wat gezegd werd, en welk gevolg dit had. Zonder doekjes. Bovendien draagt dit bij tot aangename anekdotes zoals het huisvesten van de buitendienst Gent in een kerk van … de mormonensekte.

De historiek van de VMM heeft ook een gezicht. Het is immers het verhaal van mensen. Doorheen de inhoudelijke hoofdlijn werden diverse tekstbrokken opgenomen over één individu die een stukje historiek schetst vanuit haar of zijn ervaring. Telkens vertellen ze een verhaal. De stukjes kleuren het boek, en tonen dat er goede keuzen werden gemaakt. Illustratief is het verhaal van de rattenbestrijders. Een ontwikkeling van veertig jaar, waarbij stapsgewijs een gecoördineerde aanpak werd ingevoerd, centraal gestuurd, in combinatie met het stopzetten van de dure uitbestedingsopdrachten. Nevenvangsten verdwenen, een plaag werd ingedijkt en Ruisbroek werd geleidelijk uit het geheugen gewist.

Het mooiste stukje van het boek bevindt zich achteraan, verscholen onder de titel “besluit”. Vooral in combinatie met het woord vooraf is het een mooi stukje. In het Woord Vooraf neemt administrateur–generaal Frank Van Sevencoten zelf het woord. Hij geeft onder meer aan dat het ontbreken van een werkbare strategie voor de aanpak van milieuproblemen twintig jaar geleden een gigantische uitdaging was waar ook hij geen pasklaar antwoord voor had. Verwijzend naar 'De ogen van de Panda' van Etienne Vermeersch wijst hij op de noodzaak van maatschappelijke veranderingen. Formeel kan hij dat, vanuit zijn positie, niet opleggen. Het besluit geeft het niet enkel het antwoord hoe de VMM met die problemen omging maar het is gelijktijdig ook een “tribute to” Frank Van Sevencoten. Want, als er iemand de toon heeft gezet bij de uitbouw van de VMM (zoals zo mooi wordt aangegeven in deel 2) dan is het wel Frank Van Sevencoten. Zijn passie voor planning is hier niet vreemd aan. Eén zin vat het hele verhaal samen: “ Frank Van Sevencoten had een duidelijke visie over het aanpakken van milieuproblemen onder meer door het vergaren van de juiste informatie in een centraal aangestuurde organisatie”, zonder twijfel gebouwd op de idee van de maakbaarheid van de samenleving.

Uiteraard heeft een (grote) organisatie tal van uitstekende medewerkers, die samen goede resultaten kunnen neerzetten. Maar, als een voetbalploeg een mindere periode doormaakt, wordt spontaan naar de trainer gekeken. Op een verjaardagsfeest ligt het dan ook voor de hand dat de trainer de verdiende bloementuil krijgt.

Het boek kan volledig gedownload worden van de vmm-website