Indrukwekkend, dat is een understatement voor deze trilogie. Deze set van 3 boeken beschrijft 165 gebieden voor de bescherming waarvan Nederland verantwoordelijkheid draagt in het kader van Natura 2000.
Indrukwekkend, dat is een understatement voor deze trilogie. Je kan er uren in dwalen, je verliezen in landschapsfoto’s die als een sliert van links naar rechts loopt over twee pagina’s, je verdiepen in tabellen met gegevens, je verwonderen over de authenticiteit van natuur, … Net als bij Stieg Larsson kan je ze apart lezen, maar samen, en liefst in de juiste volgorde, is het zoveel beter.
Een overheid heeft haar verantwoordelijkheid, ook op het vlak van natuur. 1992 was niet enkel een klimaatmijlpaal, ook voor biodiversiteit. In Rio de Janeiro werd immers ook een conventie gesloten over biodiversiteit, met als voorlopig formeel hoogtepunt de countdown 2010. Voor Europa was dit een aangename beleidskeuze, volledig in het verlengde van de vogelrichtlijn van 1979 en de habitatrichtlijn van 1992. De eerste regelt de bescherming van alle in het wild levende vogelsoorten in Europa, de tweede richt zich op de bescherming van soorten (niet-vogels) en habitats, in het bijzonder door het opstellen van een netwerk van natuurgebieden, de zogenaamde Speciale Beschermingszones (SBZ). Op die manier werd de juridische grondslag gelegd van Natura 2000, het grootste initiatief van Europa op het vlak van natuurbescherming.
De uitgever vond het, net als, de wetenschappers, niet echt gepast om één dik boek op de markt te brengen, dus drong zich een opdeling op, die in hoofdlijn aansluit op eerdere opdelingen in Nederlandse publicaties. Er worden 165 natura 2000 gebieden beschreven, één voor één, zowel groot als klein, zowel bekende als minder bekende. Je kan dus zowel iets lezen over de Waddenzee (271.866 ha ), het Veerse Meer (2.552 ha), de Veluwe (93.331 ha), maar ook over het Dinkenland (849 ha), het Elperstroomgebied (355 ha) en Sarsven en De Banen (156 ha).
De teksten zijn helder, en opgebouwd volgens een strak stramien. Per gebied wordt steevast vermeld: de status, het gebiedsnummer, de gemeente, eigendom en beheer, de oppervlakte, de habitattypen, de habitatsoorten en de niet-broedvogels. Voor de laatste drie groepen worden telkens ook de formele nummers gehanteerd.
Na een korte kenschets met landschapskarakteristieken volgen een beschouwing over het ontstaan van het landschap en de rol van de mens daarin, een beknopte toelichting op de aanwezige natuurwaarden (flora, vegetatie en fauna) en een opsomming van de aangemelde natura 2000-gebieden. En, zoals het hoort, de wetenschappers zorgden voor een uitgebreide literatuurlijst, een index van planten en dieren, en een verantwoording.
Het is een mooie uitgave, met prachtige, soms verleidelijke foto’s en, vooral, een tot in de puntjes verzorgde layout. Vooral de soms over de twee pagina’s doorlopende foto van een gebied, bijna een smalle banner, bieden een aantrekkelijk perspectief en plaatst je in het landschap. En verder, een nog levende korhoen, een zwarte specht die uit een boom komt piepen, het obligate vliegend hert, karwijselie, een zwemmende ringslang, een spiegelende smient, het veenmosvuurzwammetje, en ga zo maar door. Zoals het hoort, zorgden de wetenschappers voor een uitgebreide literatuurlijst, een index van planten en dieren, en een verantwoording.
Europa heeft heldere krijtlijnen getrokken, het is aan de lidstaten om die tijdig en correct in te vullen. Vergelijkingen maken is verleidelijk. Helder is dat Nederland verder staat dan Vlaanderen. Vervelend voor Vlaanderen is de trage, veeleer hortende start. De Habitatrichtlijn dateert van 1992, in december 2004 keurde de Europese Commissie de voorgestelde habitatrichtllijngebieden goed.
In 2007 gaf het INBO alvast een mooie publicatie uit met als titel "Europees beschermde natuur in Vlaanderen en het Belgische deel van de Noordzee" onder redactie van Kris Decleer. De subtitel luidde "habitattypen; dier- en plantensoorten" (INBO, Brussel, 2007, 584 blz.)
In de inleiding van het boek staat letterlijk dat de betekenis moet worden gesitueerd in de wetenschappelijke onderbouwing van jet vlaamse NATURA 2000-beleid, de te nemen maatregelen en het aanschouwelijk voorstellen van noden en mogelijkheden binnen het natuurbeheer en plattelandsbeleid. De nadruk gaat naar de herkenning en de ecologische randvoorwaarden van flora, fauna en de leefgebieden. Wat verderop lezen we: "aansluitend ... rapportering ... aan europa ... formulering van instandhoudingsdoelstellingen ..."
Een mooi uitgegeven boek, met mooie foto's, mooie tabellen, mooie lijsten, mooie beschrijvingen van habitattypen, mooie beschrijvingen van planten en dieren. Mooi, én wetenschappelijk. Maar, er bleef en blijft nog veel werk aan de winkel. Hoewel er al jaren naarstig gewerkt wordt, er op tientallen fora overlegd wordt, tal van belanghebbenden nog steeds “on speaking terms “ zijn, is de druk hoog, de te volgen weg lang, en verloopt het proces moeizaam. Er zullen keuzen moeten worden gemaakt, er moet intens worden gecommuniceerd, niet enkel tussen belangengroepen maar ook met eigenaars en gebruikers, en er is een intense behoefte aan inspraak opdat er draagvlak ontstaat voor de natuurdoelen, én vooral voor de ingrepen en maatregelen.
Voor beschouwingen over dit proces kan worden verwezen naar Natuurdoelen voor Europese habitats en soorten, een tussentijdse evaluatie van het inspraakproces, J Gysels & B Geertsma, Natuur.focus, september 2009, 101 – 107.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
