De eerste gespreksavond van UA en ARGUS over kernenergie vertrok van de vraag of kernenergie deel kan uitmaken van een systeem van duurzame energievoorziening. Een vraag die met een grondig beargumenteerd 'neen' werd beantwoord.
De menselijke beschaving steunt van oudsher op een onderbouw van energiesystemen, stelt professor Aviel Verbruggen, milieu- en energie-econoom van de Universiteit Antwerpen. Zonder energie is er geen beschaving mogelijk. In de OESO-landen wordt deze broodnodige energie momenteel opgewekt via een mix van 85% fossiele en nucleaire brandstoffen en 15% hernieuwbare energie. Het huidig wereldverbruik van energie, hoe onevenredig verdeeld ook, is problematisch en niet duurzaam. Door het gebruik van fossiele brandstoffen stoten we met zijn allen 50 miljard ton broeikasgassen uit per jaar. 'Gasvormig zwerfvuil' noemt professor Verbruggen het, dat dreigt onze levensnoodzakelijke aardse atmosfeer voorgoed te destabiliseren omdat het de opwarming van het klimaat veroorzaakt. Ook kernenergie stelt de mens voor een aantal grote vraagstukken. Hoewel deze technologie op wereldschaal slechts goed is voor 2% van het eindverbruik aan energie, zadelt ze generaties tot 200.000 jaar in de toekomst op met gevaarlijk afval. Bovendien werkt kernenergie om uiteenlopende redenen als een rem op het ontwikkelen van duurzame energie-opwekking.
Dat we moeten evolueren naar een mondiaal systeem van duurzame ontwikkeling (MDO), staat buiten kijf, zegt Aviel Verbruggen. Maar al te vaak is het pleidooi voor duurzame ontwikkeling niet meer dan een 'holle mantra' om business as usual te maskeren en bestaande grote financiële belangen in stand te houden. Volgens de milieu-econoom heersen er een paar hardnekkige misvattingen over mondiale duurzaamheid. Zo is MDO onmogelijk te realiseren op basis van dezelfde energie-onderbouw die de huidige noordelijke economieën hanteren. Ook de grote spraakverwarring over zogenaamd goedkope fossiele brandstoffen en dure hernieuwbare energie is fout en misleidend. Als je alle (milieu-)kosten in rekening brengt, is het net omgekeerd: zonne- en windenergie zijn gratis: je betaalt alleen de infrastructuurkost. Bij fossiele brandstoffen en kerncentrales betaal je niet alleen de infrastructuur, maar ook de brandstof en wordt later de milieufactuur gepresenteerd van respectievelijk klimaatsverandering, mogelijke kernrampen en het eeuwen aanslepend kernafvalprobleem. Kenenergie doorstaat de duurzaamheidstoets niet, stelt professor Verbruggen. Het klopt dat een kerncentrale zo goed als CO2-neutraal is tijdens haar werking, maar ze zorgt wel voor de uitstoot van edelgassen en de mogelijke uitstoot van radio-activiteit. Kernbrandstoffen zijn tot nader order eindige grondstoffen, zo lang als gecontroleerde kernfusie een 'verre natte droom' blijft. Kernenergie is niet globaal toepasbaar en bovendien blijft er het gevaar van proliferatie. Kernenergie wentelt zijn belangrijkste risico's af op de maatschappij en op toekomstige generaties. Kernenergie is bovendien de enige vorm van energie-opwekking met een negatieve leercurve: hoe meer centrales we bouwen, hoe duurder ze worden. Dat in tegenstelling tot bijvoorbeeld pv-cellen, die steeds goedkoper én efficiënter worden. En dat terwijl er in kernenergie sinds zestig jaar meer onderzoeksmiddelen zijn gepompt dan in enig andere vorm van energie.
Verbruggen is niet onder de indruk van de 'newspeak' over zogenaamd nieuwe ontwikkelingen in de atoomsector. GEN IV-reactoren zijn niets anders dan kweekreactoren, die in het verleden vooral uitgeblonken hebben in het fungeren als bodemloze put voor ontzettend grote bedragen. Verbruggen voorspelt dat het SCK-paradepaardje Myrrha even glorieloos zal eindigen als de Duitse Kalkar (nu een pretpark) en het Franse Superphénix, gesloten na elf jaar van technische en politieke problemen.
Een van de essentiële problemen met kernenergie, stelt Verbruggen, is de overvloedige beschikbaarheid van stroom. Omdat kerncentrales bij voorkeur een constante basislast leveren en hernieuwbare energie van nature fluctueert, lopen ze elkaar voor de voeten. Kernenergie functioneert uitstekend in een piramidaal elektriciteitsnetwerk, waarin het de basislast levert die op piekmomenten kan worden aangevuld met fossiel gestookte centrales en hernieuwbare energie. Een elektriciteitsproducent die zijn stroom met kernenergie opwekt, heeft er alle belang bij constant een grote hoeveelheid stroom te produceren. Produceert hij minder, dan ziet hij een stuk inkomen verdwijnen. Bovendien is het makkelijker om bij een tijdelijk overaanbod aan stroom hernieuwbare energiebronnen uit te schakelen dan kernenergie te moduleren. De op de factuur relatief goedkoop gehouden kernenergie zet aan tot verspilling en meerverbruik van stroom en is daarmee de facto het tegengestelde van energie-efficiëntie, samen met hernieuwbare energie de grondprincipes van de toekomstige, honderd procent duurzame manier van energie-opwekking.
Professor Verbruggen pleit voor een transitie naar een 100% hernieuwbare energiesysteem. Hij ziet de elektriciteitsnetwerken – die hoe dan ook in de komende jaren aan vernieuwing toe zijn – evolueren van een piramidale naar een multilaterale structuur, waarin miljoenen decentrale hernieuwbare energiebronnen met elkaar verbonden zijn in een slim net of smart grid. België zal er wellicht nooit in slagen om zijn eigen energiebehoefte zelf volledig met hernieuwbare bronnen in te vullen, maar vijftig procent zou al heel mooi zijn. De rest importeren we uit Noorwegen met zijn waterkracht, uit windturbines van de Noordzeelanden, zonnecentrales uit het Zuiden en biomassa uit het Oosten. Stroom zal duurder worden per kW/u, maar we zullen veel minder gaan gebruiken. Aviel Verbruggen is ervan overtuigd dat er een nieuw evenwicht zal ontstaan tussen elektriciteitsverbruik en elektriciteitsprijs, waardoor de energiefacturen van de toekomst niet zo veel hoger zullen zijn dan vandaag.
Als allerbelangrijkste bezwaar tegen kerncentrales noemt Aviel Verbruggen de niet verzekerbare risico's. Geen enkele verzekeringsmaatschappij is bereid het door de atoomsector als verwaarloosbaar klein bestempelde risico op een kernramp te verzekeren. De enorme kosten voor de opruiming na een ramp, het verlies van habitat zoals we dat in Tsjernobyl en in Fukushima hebben gekend, maken het gebruik van kernenergie zeker in dichtbevolkte gebieden ethisch onverantwoord. Ook het probleem van kernafval blijft onopgelost, zelfs bij veilige berging gedurende honderdduizenden jaren. Zo'n lange tijdshorizon is nauwelijks bevattelijk voor de mens en daardoor zijn de risico's nauwelijks in te schatten. 'Atoomenergie is een absolute miskleun,' besluit de professor.
Verbruggen hoopt dat er niet eerst een nucleaire ramp in Europa moet plaatsvinden, voor het inzicht in dit maatschappelijk onaanvaardbare risico ook hier algemeen wordt gedeeld. Landen als Duitsland tonen alvast aan dat het mits een goede planning en een duidelijk kader, mogelijk is om het pad van de kernenergie te verlaten en in te zetten op een economie met 100% hernieuwbare energie.
Na de uiteenzetting van prof. Verbruggen, kregen Axel Gosseries en Erik Laes de kans om er enkele kanttekeningen bij te plaatsen. Gosseries, als filosoof en jurist verbonden aan de Université de Louvain, vindt dat de kosten van kernenergie de baten ruimschoots overschrijden. De eerste generatie van het atoomtijdperk heeft de centrales gebouwd en er nauwelijks profijt van gehad, de huidige generatie heeft de kosten van Tsjernobyl en Fukushima moeten dragen en de volgende generaties zien zich met het afvalprobleem geconfronteerd. Er zijn zo'n 500 kerncentrales op de wereld, waarvan er al vier tot rampen hebben geleid, dat is bijna 1%. 'Niemand zou het aanvaarden als 1 op de 100 auto's ontploft,' stelt Gosseries. Het klopt dat kerncentrales geen CO2 uitstoten, maar doordat de keuze voor kernenergie de ontwikkeling van hernieuwbare energie verhindert, draagt de atoomindustrie wel een grote CO2-verantwoordelijkheid.
Erik Laes, specialist energietransities bij VITO, benadrukt dat de politieke besluitvorming het belangrijkste aspect uitmaakt van een succesvolle energietransitie. Hij beschrijft ook hoe de Duitse kernuitstap een uitweg biedt uit de schijnbaar hopeloze discussie tussen categorieke tegenstanders van kernenergie en relativerende voorstanders. De eersten vinden het risico op een kernramp onaanvaardbaar, de tweeden houden het bij de traditionele risicoweging en spreken van een aanvaardbaar risico. Doordacht, stapsgewijs en grondig voorbereid overschakelen op hernieuwbare energie omdat het een beschikbare oplossing is die per definitie minder risico inhoudt dan de nucleaire optie, biedt de exit uit het gepolariseerde debat.
|
7 en 14 juni, Antwerpen - Kernenergie één jaar na Fukushima: wie is er nog mee? |
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
