KEMZEKE - Een Amerikaanse architect bouwde in de jaren ’70 zijn eerste zelfvoorzienende ‘Earthship’ van aarde en afvalmateriaal. Sedert 2000 kent het concept ook in Europa een toenemend succes, onder meer te Kemzeke.
De Amerikaanse architect Michael Reynolds heeft een aparte visie. Hij is ervan overtuigd dat de grote, centrale systemen voor distributie van water en elektriciteit de wereld vervuilen en grondstoffen verspillen. Bovendien verliezen mensen hun autonomie door de afhankelijkheid van deze systemen, klinkt het. Maar hij bedacht een alternatief: ‘Earthships’. Dat zijn huizen waarin de bewoners onafhankelijk zijn door het gebruik van afgedankte materialen, zonne-energie en het bezit van eigen watervoorziening. Reynolds weigert zijn creaties huizen te noemen. Hij ziet ze eerder als ‘schepen’ waarin de reizigers de rampen kunnen overleven, die de aarde volgens hem alleszins zullen treffen. Daarmee trekt hij een parallel met de mythische ark van Noach.
Een pril begin
In Europa bleek België een pionier inzake Aardeschepen. Reeds in 2000 werd een demomodel gebouwd in de achtertuin van een Strombeekse dame. Door Michael Reynolds zelf, nota bene, samen met zijn team en plaatselijke vrijwilligers. In het kleine gebouw kan wel niemand in wonen, en technische systemen die het zelfvoorzienend moesten maken (zoals zonnepanelen) werden niet geïnstalleerd. Het betekende wel het begin van een hele serie trips van Reynolds naar Europa, wat leidde tot Earthships in onder meer het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Nederland.
Verbeke Foundation
Intussen ontstond , in 2007, te Kemzeke de ‘Verbeke Foundation’. Deze is geopend door Geert Verbeke, die jarenlang ondernam in de transportwereld en een tachtigtal werknemers onder zijn hoede had. Op een gegeven moment verkocht hij zijn bedrijf en legde zich toe op kunst, samen met zijn vrouw Carla Lens. In en naast de loodsen van het vroegere transportbedrijf laten zij cultuur, natuur en ecologie samenkomen. Onder meer Lieven Standaert, waarover we het eerder hadden, bouwde er een schaalmodel van zijn Aeromodeller II. Welnu, Geert Verbeke en Michael Reynolds, van de Earthships, kennen mekaar goed. Zo kwam de vroegere transportondernemer op de idee naast zijn loodsen een Aardeschip te laten bouwen. Uiteindelijk besloot hij het project te geven in handen van Dr. arch. lic. Frans De Medts.
Bio-ecologische speerpunttechnologie
De Medts kreeg onder meer bekendheid doordat hij een nieuw houtskeletsysteem met ‘momentstijve knopen’ had bedacht. Het concept wordt ook gebruikt in het Oost-Vlaamse Aardeschip. Met de methode worden op de site te Kemzeke intussen twee doms (koepels) gecreëerd. De Medts: “Deze bestaan uit balkjes FSC-hout van 4,5 op 4,5 centimeter. Die afmetingen zijn heel bewust gekozen: ik wil daarmee aantonen dat de doms ook hadden kunnen worden gemaakt uit takken. Door deze te gebruiken in plaats van hout uit hele bomen, zouden bossen en biotopen maximaal worden gespaard. Bovendien is alle houtachtig materiaal mogelijk, waar ook ter wereld. Naaldhout, loofhout, … zelfs bamboe en palmbomen! Voorts is de stevigheid van de constructie indrukwekkend; alle belangrijke krachten concentreren zich namelijk op de verticale balkjes. Later zullen de doms dan worden geïsoleerd met strobalen.”
Autobanden? Liever niet…
De muren van de Amerikaanse Earthships worden gemaakt met afgedankte autobanden. De Medts: “In Vlaanderen is dit niet mogelijk, omdat OVAM daartegen bezwaren heeft. Ze zeggen dat daarmee op lange termijn ecologische problemen kunnen ontstaan, bijvoorbeeld door zinkuitloging. Daarom kozen wij een alternatieve werkwijze. In plaats van banden vullen we zakken met aarde. De onderste 2 lagen zakken bevatten argexkorrels, als isolatie naar de grond toe. Daarboven bevindt zich een stalen netwerk dat zorgt voor sterkte en stabiliteit.”
Energie & Water
De voorkant van het Aardeschip ziet uit pal op het zuiden. Daar komt een grote glazen wand, legt De Medts uit. Zo wordt maximaal gebruik gemaakt van de zonne-energie die langs daar binnenkomt. De aarde in de zakken doet dienst als thermische massa en slaat de warmte op. Bovenaan die voorzijde komen dan weer zonnecollectoren, die water opwarmen. Frans De Medts: “Het betreft regenwater, dat accumuleert in een tank die we hebben gemaakt van, opnieuw, zandzakken. De binnenzijde is van plastiekfolie voorzien. En nadat het water is gebruikt in lavabo, douche, closet,… vloeit het naar een plek in de buurt waar tal van planten groeien: hun wortels zuiveren het water.”
Lente als begin
Voor Frans De Medts is het Kemzekense Aardeschip niet alleen een bouw-, maar ook een kunstwerk. Het zou tevens dienst doen als tentoonstellingsruimte en als tijdelijke verblijfplaats voor kunstenaars. Mogelijks is het afgewerkt in mei.
Volgende Eartship: Gent?
Het Aardeschip mag dan nog onafgewerkt zijn, het heeft reeds navolgers. Te Gent, namelijk. Beeldend kunstenares Katrien Baetslé merkte het bouwsel op bij een bezoek aan de Verbeke Foundation en was meteen verkocht. Ze vond snel andere mensen die haar interesse deelden. Baetslé: “We proberen veel mensen met goede ideeën samen te brengen. Kandidaten zijn nog steeds welkom; onze plannen zijn nog heel pril.” Een vaak gehoorde klacht is dat lokale overheden het moeilijk hebben met het concept ‘Aardeschepen’. Ervaart ook Katrien Baetslé dat? “We hebben omtrent onze ideeën enkele interessante contacten met Stad Gent. Maar concrete afspraken zijn er nog niet,” besluit ze.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
