Landschappen. Vorm en inhoud, verleden en heden, mens en natuur, stedelijk en landelijk, bestaande en gewenste toestand, … Het aantal invalshoeken is talrijk. Je kan er naar kijken, er over praten, er in dwalen, het veranderen, het besturen, …In een aantal artikels brengen we de komende weken een overzicht van een aantal opmerkelijke werken.
Landschappen hebben iets weg van een eindeloos herbruikt schildersdoek. De uitgangssituatie is nooit “leeg en ongebruikt” en als mens heb je de neiging dingen te wijzigen, toe te voegen en te verwijderen. Het eindresultaat wordt geacht beter, mooier, geschikter, te zijn, althans voor één of meer individuen of groepen. En daarna zijn er anderen, die een andere invalshoek hanteren en andere vormen en processen (ver)kiezen. Gevolg is dat inspanningen van vorige generaties geleidelijk of abrupt uit beeld verdwijnen. Meestal blijven bepaalde details langdurig zichtbaar. Juist daarom kan een landschap zo boeiend zijn, omdat het vertelt wat vooraf ging. Landschappen bevat dus ruimtelijke en temporele informatie. De leesbaarheid is onder meer afhankelijk van de kennis en de vaardigheden van de kijker.
In het Nederlandse taalgebied kijken ecologen graag naar WLO, de werkgemeenschap landschapsecologisch onderzoek. Naast de uitgave van een tijdschrift organiseren ze bv. ook congressen. KNNV publiceerde in 2007 een lijvig boek over drie landschapssymposia van WLO ('Landscape ecology in the Dutch context'). KNNV publiceerde trouwens ook in 2007 een standaardwerk over de diverse landschappen in Europa (Europe’s living landscapes, Essays exploring our identity in the countryside). Het laat je dwalen door Europa, laat verschillende visies aan bod komen, brengt het landschap op een verschillende wijze in kaart,... kortom een standaardwerk.
In Vlaanderen kon je eind vorige eeuw niet omheen Landschappen in Vlaanderen vroeger en nu, van groene armoede naar grijze overvloed, van Leo Vanhecke, Georges Charlier en Luc Verelst in 1981 uitgegeven door de Nationale Plantentuin van Meise. Het is een sober boek met zwart-wit foto’s. Elke plek komt tweemaal in beeld, één keer in het begin van vorige eeuw, en een twee keer op exact dezelfde plaats met exact dezelfde kijkrichting in 1980. Een boek dat je best niet enkel jaarlijks tijdens een lange winteravond doorbladert om te mijmeren over vroeger, maar bovenal is en blijft het ontnuchterend. De dynamiek en de intensiteit van de wijzigingen in het landschap zijn treffend door zijn eenvoud.
Punten en lijnen in het landschap van Martin Hermy en Geert De Blust, in 1997 door Stiching Leefmilieu uitgegeven, is dan weer een traditioneel overzichtswerk. Een boek op groot formaat en mooie foto’s. Hoewel de kleine landschapselementen de invalshoek is, bundelt de tekst meest relevante inhoud over de vorm, de aanwezige dieren en planten, praat over landschapselementen in de stad en brengt ook het beleid kort in beeld.
Perspectieven op het landschap, achtergronden om landschappen te lezen en te begrijpen van Marc Antrop is dan weer een basiswerk dat alle instrumenten aanreikt voor het begrijpen van landschappen. Marc Antrop (Universiteit Gent) bracht daarmee een toegankelijke en omvattende cursus over “Landschap”, gepubliceerd in boekvorm. Het is een zeer degelijk boek, dat alles bevat wat je kan zoeken over Landschap. Historiek, definities, benaderingen, concepten, hoe beleef je een landschap en hoe neem je het waar, wat zijn de bouwstenen, hoe verloopt de dynamiek, hoe zitten de patronen in elkaar, hoe deel je landschappen op, hoe je speel je architect met je landschap en hoe zorg je ervoor. Uiteraard voegt hij een uitgebreide literatuurlijst toe, verklaart afkortingen, situeert de belangrijkste organen, … Talrijke, zakelijke foto’s, precieze en soms uitvoerige bijschriften zorgen voor detail.
Hoewel het boek erg informatief is - de cursusallure is nooit ver weg, wat onder meer in de taal en de begrippen tot uiting komt -, stopt de auteur zijn betrokkenheid niet weg. De kracht van het boek schuilt in de haarfijne dissectie van landschapsbeelden, die hij nadien netjes terug samenstelt. Daartoe worden schema’s gehanteerd, meestal met pijltjes, worden foto’s becommentarieerd en overschreven, tabellen en schema’s opgenomen, verschillende kleine foto’s samen geplaatst, …. Zijn analytische invalshoek laat éénieder toe om, weliswaar met enige inspanning, elk complex landschapsbeeld te begrijpen. Voordeel voor de studenten is dat ze tijd hebben om te luisteren.
Volgende week: boekbespreking 'Atlas van België - deel 2: Landschap, platteland en landbouw'
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
