Het federaal milieurapport 2004-2008 boog zich onder meer over de toestand van de Noordzee dat onder Belgische rechtsbevoegdheid valt. In een alsmaar drukker wordende Noordzee dringt trouwens de tijd voor een adequate uitvoering van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.
Eutrofiëring
De strijd tegen de eutrofiërende stoffen sinds de jaren ’70 heeft geleid tot lagere concentraties stikstof en fosfor in de Schelde, de belangrijkste aanvoerweg naar de Noordzee. Deze daling zet zich ook door in volle zee. Maar door de complexe mariene processen vertonen de concentraties stikstof en fosfor in de Belgische kustzone eerder een grillig patroon. Bovendien daalt de concentratie fosfor sneller dan die van stikstof, wat leidt tot een verschuiving in hun onderlinge verhouding.
Dit onevenwicht dreigt om te slaan tot een andere samenstelling van fytoplanktonsoorten, waar vooral Phaeocystis van profiteert. De weelderige bloei van deze zweepdiertjes is een bedreiging voor het visbestand, de mosselaquacultuur en het toerisme. Ondanks de successen van de-eutrofiëring te land blijft eutrofiëring ter zee dus nog een zorgelijk probleem.
Chemische vervuiling
Een tiental meetstations in de kustzone volgen de chemische verontreiniging op de voet. De metingen naar zware metalen in de waterkolom zijn - wegens een sterk dalende trend - al sinds begin de jaren ’90 stopgezet. Niettemin komt kwik in vis en schelpdieren toch nog in ongezond hoge concentraties voor. Tributyltin (TBT), een stof in verf voor schepen om de hechting van algen en pokken aan scheepsrompen te verhinderen, blijft hardnekkig de norm overschrijden. Verder noteren deze meetstations voor twee van de acht polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s) regelmatig overschrijdingen van de norm. Een compleet beeld ontbreekt echter omdat voor een een aantal PAK’s er nog geen norm voor handen is. Een meetstation aan de monding van de Schelde toont verhoogde concentraties van bepaalde gebromeerde brandvertragers. Algemeen geldt de trend dat de aanvoer van chemische stoffen vanaf het land daalt, maar dat de concentraties van verschillende stoffen in zee nog veel te hoog zijn.
Fysische verstoring
Continue monitoring en recente impactstudies tonen slechts lokale effecten van zandontginning op het zeebodemmilieu aan. Uit voorzorg kan deze activiteit beter geweerd worden in zones waar het Quartair dek (d.i. de laag sedimenten afgezet tijdens het Quartair. Het Quartair omvat de geologische periode vanaf het begin van de laatste grote ijstijd tot nu, n.v.d.r.) minimaal is. Zones met een uitgesproken natuurlijke sedimentatieprocessen lenen zich beter voor deze activiteit.
De kustzone wordt intens gebaggerd om de toegang tot de kusthavens te vrijwaren. Hierbij wordt de baggerspecie - als de specie aan bepaalde criteria voldoet - opnieuw in zee gestort. Onderzoek op bepaalde stortplaatsen van baggerspecie van de haven van Zeebrugge toont meetbare effecten op het macrobenthos, bodemdiertjes groter dan 1 mm.
Biodiversiteit
Monitoring tijdens de opstart van de eerste zes windmolens van C-Power toont de snelle kolonisatie van de funderingen door een bont gezelschap van algen, poliepen, schaaldieren,…die zo een nieuwe ecologische successie inluiden. Zorgwekkend zijn de ‘vreemde vogels’ als de exotische reuzenzeepok die zich hieronder mengen. Het gevaar bestaat dat deze exoten zich via de dichtbij elkaar gelegen kolonisatie-eilanden vrij snel in de Noordzee kunnen verspreiden. In de toekomst zouden de verschillende offshore windmolenparken - goed voor ca. 500 windmolens - ook wel als een loodrechte barrière op de kust een bottleneck in de migratieroute voor ca. 1 miljoen zeevogels kunnen vormen.
Meeuwen, grote jagers en jan-van-genten lopen hierbij een grotere kans op aanvaring met een windmolen dan alken, sternen en dwergmeeuwen. Toekomstig onderzoek moet dus nagaan hoe de voorlopige effecten, vastgesteld bij de eerste windmolens, zich al dan niet doorzetten bij de verdere realisatie van windmolenparken op zee.
Andere vormen van vervuiling
Dankzij een betere regelgeving en het frequenter toezicht vanuit de lucht sinds ’91 komen operationele olielozingen - het moedwillige overboord pompen van kleine hoeveelheden olie - steeds minder voor.
Zwerfvuil op het strand blijft helaas hoge toppen scheren, met gemiddeld 1000 voorwerpen - vooral plastiek - per kilometer strand. Een Nederlands onderzoek vond bij 95% van aangespoelde Noordse stormvogels plastiek in de maag…
Een opsteker is alvast de comeback van de bruinvis sinds de jaren ’90. Deze kleinste walvisachtige uit de Noordzee was in de jaren ’50 bij ons zo goed als uitgestorven. Deze comeback is echter eerder een verschuiving van de geografische verspreiding dan een toename van het aantal individuen in de zuidelijke Noordzee.
De onderzoekers van dit rapport hopen alvast dat de uitvoering van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie leidt tot de ontwikkeling van een set van relevante, statistisch signficante en methodologische onaanvechtbare indicatoren om de impact van menselijke activiteiten op het mariene milieu objectief in kaart te brengen. Een absolute noodzaak, gezien het met de scheepvaart, zandontginningen, baggerwerken en windmolenparken het op de Noordzee alsmaar drukker en drukker wordt…
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
