Zolang het niet vriest, blijft het tot in het voorjaar het geschikte moment om bomen te planten. Her en der in Vlaanderen zie je landbouwers aan de slag om op hun weilanden en akkers o.a. notelaar, boskers, es en populier te planten.
Je treft een van de tien landbouwers die op het kersverse subsidiesysteem intekenden om bomen op hun gronden aan te planten. Zij zorgen voor een bescheiden opmars van dertien en een halve hectare agroforestry in Vlaanderen. De Vlaamse overheid mikt op 250 hectare boslandbouw tegen 2013.
Van oudsher, innig en nuttig samen
Ooit waren land- en bosbouw, ook in onze streken, op het boerenbedrijf innig met elkaar verstrengeld. De modernisering en het landbouwbeleid verdreven echter boom en struikgewas van weilanden en akkers om de schaalvergroting van de landbouw niet langer in de weg te staan.
Toch staan bomen te midden van een teeltgewas er niet voor spek en bonen bij. Met hun diepere wortels benutten ze de voedingsstoffen die voor de oppervlakkige wortels van het landbouwgewas onbereikbaar zijn. Als de boom zijn bladeren verliest, wordt dit organisch materiaal in de bodem gemineraliseerd tot voedingsstoffen, hapklaar voor het landbouwgewas.
Bladval, afstervende wortels en takken krikken ook het koolstofgehalte van de bodem op. In Vlaanderen kampen heel wat bodems met een tekort aan koolstof. In heuvelachtige gebieden – zoals in de Vlaamse Ardennen – beschermen bomen de bodem tegen erosie. Bomen beschutten het gewas ook tegen de wind, waardoor het minder snel last van droogte ondervindt. Verder bieden bomen onderdak aan heel wat organismen, waaronder ook aan natuurlijke vijanden van insecten die het op het landbouwgewas gemunt hebben.
Bovendien vormen deze bomen van het platteland ook nuttige ecologische verbindingen voor plant en dier tussen de andere natuurlijke elementen in de omgeving. Ze dragen ook bij tot een aantrekkelijk landschap met een hogere belevingswaarde.
Agroforestry: samen kan beter dan apart
Maar geen licht zonder schaduw. In agroforestry mag je dit letterlijk nemen, want de bomen werpen hun schaduw op het landbouwgewas. Minder licht betekent een kleinere opbrengst van het gewas. Toch mag dit nadeel niet overroepen worden. Een oriëntatie van de bomenrijen, zoveel mogelijk in de noord-zuidrichting, optimaliseert de lichtinval. Andere factoren van tel zijn geschikte plantafstanden, een bescheiden boomdichtheid (maximaal vijftig bomen per hectare) en de gerichte vormsnoei van de bomen. Bovendien interageert niet elke boomsoort even optimaal met om het even welk landbouwgewas. Agroforestry vergt dus een specifieke vakkennis, zodat het geheel van antagonistische en synergetische effecten uiteindelijk tot een positieve balans leidt: een hogere gezamenlijke opbrengst van hout en gewas dan dat ze elk apart geteeld worden.
Onderzoek en subsidies helpen een handje
Het Europese SAFE-onderzoeksproject (Silvoarable Agroforestry For Europe), dat van 2001 tot 2005 in zeven landen - maar niet in België - liep, toonde aan dat agroforestry in veel gevallen een haalbare kaart is. Pas in maart 2011 kwam het eerste wetenschappelijke onderzoek naar agroforestry in Vlaanderen van de grond: het Consortium Agroforestry plantte op twaalf hectare - ter beschikking gesteld door de Groep Mouton (Lochristi) - rijen kers, notelaar, es en populier aan op akkers met maïs, wintertarwe en raaigras. Daarnaast liggen telkens blanco percelen met enkel het landbouwgewas om zo op een wetenschappelijk verantwoorde manier de effecten van agroforestry na te gaan.
Naast dit onderzoek van ‘eigen bodem’ voorziet de Vlaamse overheid ook tot en met 2013 subsidies voor landbouwers om werk van agroforestry te maken. Jeroen Watté van Wervel vzw (Werkgroep voor een Rechtvaardige en Verantwoorde Landbouw ), die al sinds 2002 agroforestry in Vlaanderen promoot, toont zich tevreden met deze nieuwe initiatieven: “Het wetenschappelijke onderzoek in Lochristi is uiteraard een goede zaak. Ondertussen zijn de pioniers al jarenlang, vaak in alle stilte, op kleine schaal met deze techniek aan het experimenteren. Ook de landbouwers, die nu van de subsidies gebruik maken, starten klein. Dit is ook de aanpak die experts aanraden: een geleidelijke aanplanting van jaarlijks drie tot vijf procent van het bedrijfsareaal is economisch een veiligere strategie dan alles in één keer aan te planten. Zo kan de landbouwer ook de opbrengst van het hout over de jaren spreiden. “
Uitgebreide info (folder, film,…) over agroforestry vind je op www.agroforestry.be.
Het Consortium Agroforestry bestaat uit de Vereniging voor Bos in Vlaanderen, Universiteit Gent, Groep Mouton, Inagro, Bodemkundige Dienst van België, Hogeschool Gent, Wervel en ILVO. Contactpersoon: Bert Reubens (ILVO), bert.reubens@ilvo.vlaanderen.be, tel. 09 2722670
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
