BRUSSEL - Tijdens een lunchcauserie eerder deze week, georganiseerd door de denktank MIKADO, bracht Bart Martens, Voorzitter van de commissie Leefmilieu in het Vlaams Parlement een relaas van de RIO+20 top.
Erg enthousiast over het eindresultaat zijn ze niet, de leden van de delegaties die vorige maand deelnamen aan de VN-top over duurzame ontwikkeling in Rio. Onder hen Bart Martens, Voorzitter van de commissie Leefmilieu in het Vlaams Parlement. Tijdens een lunchcauserie eerder deze week, georganiseerd door de denktank MIKADO, bracht hij een relaas van de RIO+20 top.
In Rio moesten meer dan 180 staatshoofden en regeringsleiders hun opwachting maken om een doorbraak te forceren richting duurzame ontwikkeling. De hoop was dat er strategieën zouden worden aangenomen om armoede te bestrijden, sociale ontwikkeling te promoten en het milieu te beschermen op onze steeds dichter bevolkte aarde. Maar na de top staat vast dat de Earth Summit 2012 geen nieuwe mijlpaal in het internationale beleid rond duurzame ontwikkeling betekent. Een aantal grote namen stuurden hun kat - Brits premier Cameron en president Obama, om er maar enkele te noemen, waren niet op het appel - en de finale goedgekeurde tekst is teleurstellend vaag. Was de top dan een complete flop?
Bart Martens: “Van in het begin is er op aansturen van de Braziliaanse regering voor geopteerd om de politieke discussies te laten vertrekken van een vooraf onderhandelde consensustekst. Daardoor is gezocht naar de kleinste gemene deler onder vele verschillende partijen. Dan hoeft het niet te verwonderen dat de eindtekst volstaat met formuleringen als ‘we reaffirm…’, ‘we acknowledge…’, ‘we take note of…’ enz. Terwijl harde deadlines en planningen, concrete maatregelen, duidelijke financiële en andere instrumenten,… zijn gesneuveld. De politici mochten in Rio enkel nog een statement kwijt, terwijl alles al in kannen en kruiken was.”
Toch zijn er volgens Martens een aantal lichtpunten te noteren. Zo is er een routekaart beslist om tot duurzameontwikkelingsdoelstellingen te komen. Deze doelstellingen borduren verder op de millenniumdoelstellingen. Ook zijn er institutioneel een aantal belangrijke stappen gezet. “Er is beslist om een high level politiek forum voor duurzame ontwikkeling op te richten dat een vliegwiel zou kunnen worden politieke beslissingen in de toekomst. Ook zijn er nu een aantal belangrijke principes verankerd in het akkoord, waar al jaren voor werd geijverd, zoals die met betrekking tot de openbaarheid van informatie, participatie in de besluitvorming en toegang tot het gerecht, maar ook een aantal algemene principes van duurzame ontwikkeling. Die kunnen vanaf nu beschouwd worden als agreed language.”
De transformatie van UNEP, het milieuprogramma van de Verenigde Naties, tot een volwaardige internationale organisatie is er niet doorgekomen. “Dat klopt,” bevestigt Martens, “Maar dat betekent niet dat UNEP erop achteruitgaat. Integendeel. Er is voor gezorgd dat de slagkracht van UNEP gevoelig zal vergroten.”
Maar toch is ook Bart Martens ontgoocheld over het eindresultaat. Zo is er geen enkel engagement genomen om de nefaste subsidies voor fossiele brandstoffen af te bouwen. “Ieder jaar gaat er zo maar liefst 1 triljoen US dollar naar deze subsidies”, hekelt Martens. Ook over de noodzakelijke transitie naar een koolstofarme samenleving blijft de tekst bijzonder vaag. “Een standpunt over kernenergie wordt niet ingenomen en ook over de overschakeling op hernieuwbare energie wordt met geen woord gerept. ”
Nochtans is er meer dan ooit nood aan verandering, waarschuwt Martens: “Het Kyotoprotocol heeft een aantal belangrijke inspanningen en resultaten aangestuurd, maar houdt op in 2012. De leemte die hierdoor ontstaat is niet opgevuld. Ook is de kans gemist om stuk voor stuk schrijnende wereldproblemen aan te pakken, zoals die van de overbevissing, de teloorgang van de biodiversiteit, de ontbossing,...”
En dat zullen we aan den lijve ondervinden, ook op economisch vlak. Als voorbeeld citeert Martens een rapport van McKinsey: “De EU importeerde in 2011 netto voor 600 miljard dollar aan olie en gas. Dat is evenveel als de hele Griekse staatsschuld! En het ziet er niet naar uit dat de gas- en olieprijzen de komende jaren zullen dalen, integendeel. Onze fossielebranstofverslaving is niet alleen nefast voor de gezondheid van het ecosysteem, het kost ons ook fortuinen. De transitie naar een koolstofarme samenleving wordt dus meer en meer ook een zaak van puur economisch overleven.” De teloorgang van de biodiversiteit kost eveneens handenvol geld. Het befaamde rapport van Pavan Sukhdev ‘The Economics of Ecosystems and Biodiversity’ rekent voor dat de jaarlijkse kostprijs van de ontbossing ieder jaar meer bedraagt dan het volledige economische verlies tijdens de crisis van 2008.”
Schrijnend is dat vooral de ontwikkelingslanden de prijs betalen voor dit gebrek aan internationale actie: overstromingen, droogte, armoede, ontwrichting van ecosystemen, politieke instabiliteit, conflicten…
“Het internationale beleidsproces faalt,” weet Martens, “Er is nood aan een nieuw regime, een nieuwe architectuur met een evenwichtiger en meer representatieve vertegenwoordiging van belangen en bevolkingsgroepen. Zo is één van de zwaargewichten aan de onderhandelingstafel momenteel de G77. In principe verdedigt dit samenwerkingsverband de belangen van de arme landen in de wereld, maar daar kan je ernstige vragen bij stellen. In de G77 zitten landen als China, Soedan, Saoedi Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Zimbabwe.... Hoe kan zo’n heterogene groep, met zo’n heterogene belangen vanuit éénzelfde vertrekpunt onderhandelen?”
Daarom breekt Martens een lans voor een systeem met meer homogene, representatieve blokken aan de onderhandelingstafel, bv. onder het toezicht van de VN-veiligheidsraad. “Niet alleen zouden zo belangen van landen en volkeren meer evenwichtig en gelijkwaardig kunnen worden behartigd,” aldus Martens, “er kan dan ook veel beter worden toegezien op de implementatie van wat er beslist wordt.”
Dat vandaag de dag beslissingen met unanimiteit moeten worden genomen helpt de zaak allerminst vooruit. Dan ziet Martens meer heil in een systeem waarbij beslissingen met gekwalificeerde meerderheid worden genomen.
Een andere belangrijke rem op internationale onderhandelingen is dat natiestaten angstvallig blijven vasthouden aan hun soevereiniteit. “Dat is een probleem”, aldus Martens, “Hoe sterk mag de internationale gemeenschap zich mengen met binnenlandse aangelegenheden? Hoe definieer je binnenlandse aangelegenheden? Mag een land schaamteloos al z’n grondstoffen opsouperen? Mag Brazilië bv. haar wouden omhakken om plaats te maken voor de sojateelt? Of zijn deze bossen de longen van de wereld, vormen ze natuurlijk kapitaal dat de hele wereld toebehoort? Wat hebben we in dat geval voor het behoud ervan over? Tenslotte importeren wij die Braziliaanse soja massaal als veevoeder… Hoe we die rechten, plichten, tegemoetkomingen, compensaties, verantwoordelijkheden,… moeten regelen, daar zijn we nog lang niet uit. ”
Het internationale beleidsproces mag zich dan hebben vastgereden, toch stelt Martens een sterke dynamiek vast die zich aan de basis, bottom up, afspeelt. “Tal van side-events tijdens de VN-conferentie, georganiseerd door vooroplopende landen, ngo’s, steden, ondernemingen,.. wijzen op een slagkrachtige voorhoede. Ook de aanwezigheid van het bedrijfsleven viel op in Rio. Er waren bijvoorbeeld 1500 CEO’s van grote bedrijven aanwezig om concrete initiatieven te lanceren die echt zoden aan de dijk zetten. Dat is een uiterst belangrijk gegeven, want bedrijven zijn een enorm krachtige motor voor verandering. Kijk maar naar wat Umicore vandaag doet inzake het sluiten van materiaalkringlopen en het ontginnen van de zgn. urban mine. Met of zonder sterk internationaal akkoord, deze onderstroom is er, en ze is niet te stoppen.”
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
