BRUSSEL - Eind januari organiseerde de Mikadogroep een symposium over de kansen, moeilijkheden en praktijkervaringen bij het uitbouwen van warmtedistributienetten.
In tegenstelling tot de Scandinavische en Baltische landen, en een groot deel van Centraal-Europa heeft België nog geen traditie in warmtedistributie. Dat heeft te maken met de nabijheid van de Nederlandse aardgasbel en met het feit dat Centraal-Europa na de Tweede Wereldoorlog volledige steden moest heropbouwen. Maar mogelijk komt die traditie er in de nabije toekomst toch op gang.
Volgens Francies Van Gijzeghem, projectleider bio-energie bij Ode Vlaanderen, heeft die achterstand een groot voordeel: "Dat hier nog geen wetgeving bestaat over warmtedistributie is een groot geschenk. We kunnen alle keuzes nog maken." Dat zei hij tijdens een symposium eind januari in De Schelp, de zaal onder de schelpvormige officiële vergaderzaal van de Vlaamse parlementsleden. Vlaams minister voor energie Freya Van den Bossche speelde op de hint van Van Gijzeghem in. Ze wil vermijden dat er teveel regels komen en riep de aanwezige specialisten op om hun ideeën door te spelen naar de beleidsmedewerkers. Die oproep gold voor in brede zin voor het hele kader rond duurzame energie.
Organisator van het symposium was de Mikadogroep, een denkplatform binnen de SPA. Bedoeling was om mensen met diverse technische en ideeënachtergrond van gedachten te laten wisselen over de uitbouw van warmtedistributienetten in Vlaanderen. De teneur van hun presentaties en tussenkomsten was dat de uitbouw van zulke netwerken mogelijk en zinvol is, vooral in dichtbevolkte zones, zoals delen van Antwerpen.
Voor sommige deelnemers was het de eerste kennismaking met elkaar en elkaars werk. Klaas de Jong van Warmtenetwerk Nederland overliep de Nederlandse situatie. Nederland is evenmin als België een pionier in warmtedistributie, maar staat net als Frankrijk toch al veel verder. Stijn De Roo van consultancybureau 3E vergeleek de situatie in verschillende landen. "In Oostenrijk, Slowakije, Polen, de Baltische landen, Zweden en vooral Denemarken bedraagt het aandeel van warmtedistributie in de warmtevoorziening meer dan 40%. Vlaanderen telt momenteel drie warmtedistributienetten, in Brugge, Gent en Roeselare. In Brussel is er een bescheiden cluster met 240 woningen. Dit 2,4 kilometer lange netwerk wordt bediend door een WKK-installatie." Wallonië staat al verder. "Naast de universitaire campussen van Louvain-la-Neuve en Sart-Tilman nabij Luik gaat het om erg kleinschalige projecten. Van de in totaal 32 bestaande Waalse warmtedistributienetten is twee derde korter dan een kilometer en bedraagt het vermogen niet meer dan 1 MW."
De Roo kaartte ook de minpunten van warmtedistributie aan. "De warmteverliezen zijn niet doorslaggevend, ook niet over langere afstanden. Maar de investeringskosten in de infrastructuur wegen wel zwaar door." Om optimaal gebruik te maken van (rest)warmte moet de structuur van de bebouwing aangepast zijn. "Ideaal is een mix, met onder meer woningen die vooral voor en na de werkuren en kantoren, die vooral tijdens die uren warmte verbruiken. Dan worden de verbruikspro-fielen vlakker en zijn ze gemakkelijker efficiënt te bedienen." Hij bekeek ook de zinvolheid van warmtedistributie in passiefwijken, die per individueel gebouw een veel kleinere behoefte hebben aan externe warmte. "De investering in de infrastructuur is dan slechts rendabel naarmate de dichtheid van de bebouwing voldoende groot is."
Tijdens een panelgesprek kwamen ook typisch socialistische gevoeligheden naar boven. Zodra de infrastructuur er ligt ontstaan er "natuurlijke monopolies" langs de kant van de aanbieders. De consumenten moeten dan ook kunnen terugvallen op het "niet meer dan elders"-principe voor de tarifering. Ook de gesuggereerde verplichting om infrastructuur voor warmteverdeling aan te leggen bij nieuwbouwprojecten en grondige renovaties kadert in een ideologische achtergrond, de keuze voor collectieve systemen. Bij de individuele Vlaming zou er nog een psychologische drempel bestaan tegen het idee dat hij niet meer zelf kiest hoe hij zijn woning verwarmt.
Dirk Fransaer, CEO van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (Vito) vermoedt dat mits voldoende passiefbouw Vlaanderen tegen 2050 via geothermie autonoom zijn warmtebehoefte zou kunnen invullen. Maar hij voorziet ook problemen. "Door de almaar strengere regelgeving inzake isolatie en binnenklimaat kunnen oudere woningen onverkoopbaar worden. Dat is een levensgroot probleem voor mensen die hun woning als belegging voor hun oude dag beschouwen." Ook Erwin Herzeel, directeur bij energiedistributienetuitbater Eandis, koestert twijfels, maar dan vooral van technisch-economische aard. "Wat met de reservatiestroken voor de nodige leidingen? Onze ondergrond zit al behoorlijk vol. En het gaat om behoorlijk brede extra leidingen, niet om een extra kabeltje." Herzeel vreest ook voor grote investeringskosten in projecten zoals dit gepland in de Antwerpse haven, zeker wanneer de leidingen er onder bestaande dokken zouden worden doorgetrokken.
Naast Eandis is in Vlaanderen ook Infrax actief in het operationele beheer van energiedistributienetten. Infraxdirecteur Paul Coomans, toonde zich eveneens behoedzaam. "Netwerken leg je aan om gedurende een periode van dertig jaar mee te gaan. Maar de fabrieken die hun restwarmte kunnen leveren hebben doorgaans een veel kortere levensduur. Om op lange termijn voldoende stabiliteit en leveringszekerheid te kunnen waarborgen moeten we dus voor genoeg diversificatie en back-up installaties zorgen. Daarom is goed dat locaties gekozen worden zoals de haven van Antwerpen, waar meerdere potentiële aanbieders zijn gevestigd." Coomans vroeg ook aandacht voor de bron van de geleverde (rest)warmte: " Het is onverstandig om WKK-installaties in te zetten die draaien op fossiele brandstoffen."
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
