Terwijl Europa speelt met de gedachte om tegen 2050 alle voertuigen op fossiele brandstoffen te weren uit de steden, bereidt ook Vlaanderen een mobiliteitsplan voor de toekomst voor. Die gaat gepaard met een publieksbevraging, een enquête waaraan idealiter zo veel mogelijk mensen meedoen.
De algemene uitgangspunten van het mobiliteitsplan ogen op het eerste gezicht veelbelovend. De gedachte is dat personenverkeer en goederenvervoer weliswaar zullen blijven toenemen, wat met zich meebrengt dat ons mobiliteitsmodel duurzamer moet worden. In de begeleidende brochure luidt het 'Ons mobiliteitsmodel (…) respecteert de draagkracht van onze planeet en houdt de impact op milieu en gezondheid zo klein mogelijk. Het vermindert de behoefte aan energie en beperkt het verbruik van niet-hernieuwbare energiebronnen tot het absolute minimum. Kortom: ons mobiliteitsmodel van de toekomst ondersteunt niet alleen een levendige economie, maar zorgt ook voor meer welzijn.'
We vroegen ons af hoe een belangenorganisatie als de Fietsersbond reageert op het nieuwe mobiliteitsinitiatief van de Vlaamse overheid.
Mobiliteit of nabijheid
Roel De Cleen van de Fietsersbond is niet onder de indruk van de enquête en de bijbehorende brochure. 'Het begint al met de eerste zin', zegt hij. '“Iedereen wil zich graag vlot en veilig kunnen verplaatsen.” Terwijl de overheid blijft uitgaan van een nood aan mobiliteit, gaan wij uit van een nood aan nabijheid. Verplaatsingen zijn een middel, geen doel op zich. En we moeten ze zo organiseren dat ze zo weinig mogelijk overlast veroorzaken.'
Het lijkt een moeilijk te verkopen standpunt in een regio die zichzelf tot draaischijf van Europa heeft uitgeroepen, met een wereldhaven die veel wegtransport genereert, met de bijbehorende luchtverontreiniging. Een land gekenmerkt door een ruimtelijke ordening waarin versnippering en lintbebouwing de norm lijken, zodat een klimaat wordt geschapen waarin de fiets het tot nader order moet afleggen tegen de auto.
Het Vlaams economisch model in vraag stellen, wil Roel De Cleen van de Fietsersbond naar eigen zeggen niet, het transport aan banden leggen wel. 'Momenteel zijn de kosten voor arbeid in ons land erg hoog, terwijl goederen over grote afstanden transporteren erg goedkoop is. De barrière om heel veel in te voeren wordt zo erg laag. Als we de reële prijs voor transport zouden aanrekenen via belastingen of milieutaksen, zouden we gestimuleerd worden om veel plaatselijker te produceren en te consumeren.'
Koning auto
Een andere doorn in het oog van de Fietsersbond is het systeem van de bedrijfswagens in België. 'De overheid loopt door het gunstige regime 4,1 miljard euro aan belastingen mis, omdat bedrijfswagens eigenlijk als een soort extra loon worden toegekend, maar zonder er evenredige belastingen op te heffen. Van gelegaliseerde belastingontduiking zou ik niet durven spreken, maar wel van een oneerlijk belastingssysteem. Een groot aantal mensen kan niet van een dergelijk voordeel genieten en bovendien worden de vervuilende diesels veel te weinig belast, terwijl ze bijzonder schadelijk zijn voor mens en milieu.'
De overheid heeft in het verleden altijd gekozen voor de auto en Roel De Cleen is er niet van overtuigd dat dat in de toekomst anders zal zijn, ook al onderschrijft de begeleidende brochure bij de enquête het STOP-principe: voorrang aan stappen, dan trappen, dan openbaar vervoer en dan pas de privé-wagen. 'Misschien maken we een mentaliteitswijziging mee, maar de laatste jaren zien we een stagnatie: het niveau van fijn stof in de lucht daalt niet, het fietsaandeel blijft constant. We hebben behoefte aan een echt lokatiebeleid, een vooruitziende ruimtelijke ordening. Mensen moeten financieel gestimuleerd worden om dichter bij hun werk te gaan wonen. Wonen in steden moet terug aantrekkelijker worden, en dat kan alleen door autogebruik aan banden te leggen. Fietsen moet veel zwaarder gestimuleerd worden dan nu het geval is, met betere infrastructuur, fietssnelwegen, een verplichte fietsvergoeding en een doorbraak van de elektrische fiets. Daarmee bestrijk je makkelijk een actieradius van 20 à 25 km, en het is een veel efficiënter transportmiddel dan wat je doorgaans hoort verkondigen als het vervoer van de toekomst: elektrische auto's, voertuigen op biodiesel en ga zo maar door.'
Schaf de subsidies af?
Roel De Cleen blijft fundamenteel hoopvol gestemd. 'Tot in de jaren vijftig werd er in ons land massaal gefietst, tot de auto de straten innam en de mensen van de fiets joeg. Landen als Nederland en Denemarken, met een goede fietsinfrastructuur, bewijzen dat het zelfs beter kan zijn om mobliteit niet nodeloos te subsidiëren en de consument zelf te laten kiezen voor de fiets. In Vlaanderen zien we wel goede initiatieven op lokaal niveau, maar een regionaal kader ontbreekt nog te vaak. We moeten meer barrières voor autogebruik opwerpen, met name in de steden. Een belangrijke rol is hier weggelegd voor het rekeningrijden. Zo kunnen we duurzame antwoorden bieden voor de mobiliteitsvraag, en milieuvervuiling en onveiligheid op de weg tegengaan. Want wat goed is voor fietsers, is doorgaans goed voor alle mensen.'
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
