Biologische en biodynamische wijnbouw zijn volop aan het doorbreken, ook in Duitsland.
Zelfs in het rationele Duitsland zijn al heel wat wijnbouwers overgestapt op biodynamische wijnbouw, die nochtans niet steunt op wetenschappelijke, maar wel op filosofische basis. Het aandeel van de ‘organische’ wijngaardoppervlakte blijft er toenemen.
De biologische en biodynamische wijnbouw gaan én in de wijngaard én in de wijnproductie anders tewerk dan de traditionele wijnbouw. Zo bestrijdt de traditionele wijngaard onkruid zowel met bestrijdingsmiddelen als door mechanisch of manueel wieden. Bij de alternatieve variant gebeurt dit zonder chemische bestrijdingsmiddelen. Dit kost veel meer tijd, geld en moeite dan het werken met verdelgingsmiddelen.
Maar de inzet van machines heeft ook te maken met de omvang en de ligging van de wijngaarden. Voor wijnbouwers met verspreide terreinen met diverse hellingsgraden is de inzet van wiedmachines ingewikkelder dan bij homogene wijngaarden. De overstap naar handmatig wieden is er dan ook veel kleiner. Biologische en vooral biodynamische telers laten het gras tussen de wijnstokken gedeeltelijk staan. De concurrerende vegetatie dwingt de druivelaars zo diep mogelijk te wortelen en ver onder het oppervlak voedingsstoffen te zoeken. Verder gaat het gras erosie tegen en zorgt het zelf voor bodemverrijking, door zijn humus. In de winter zijn bodembedekkers zelfs een must. De verminderde aanwezigheid of afwezigheid van zware machines remt bodemverdichting af.
Insecten
Bij de bestrijding van 'ongedierte' heeft de biologische wijnbouw een groot voordeel opgebouwd. Niet alleen omdat het de planten veel weerbaarder maakt, maar omdat de nabijheid van veldbloemen en andere planten vogels aantrekt, die op hun beurt veel insecten opeten. De traditionele wijnbouw gebruikt insecticiden. Feromonen zijn een vaste waarde in beide aanpakken.
De pioniers, die al in de jaren tachtig actief waren, kozen voor biologische of biodynamische aanpak, deels om principiële redenen, deels omdat ze zagen dat de mechanisch-chemische wijnbouw van de twintigste eeuw de gronden uitputte en/of erodeerde en de wijnstokken stresseerde en zo hun levensduur verkortte. Maar de biologische en biodynamische aanpak kende heel wat kinderziekten en vereiste veel doorzettingsvermogen, om de geschikte timing, de beste dosering en combinatie van meststoffen te vinden, …
Jonge wijnbouwers
De voorbije jaren zijn ook talrijke grote wijndomeinen overgestapt op biologische of biodynamische aanpak. Naar eigen zeggen van heel wat wijnproducenten vormde de verbetering van het smakenpalet en niet het milieubewustzijn de doorslaggevende factor. Ze probeerden eerst de organische aanpak uit op een beperkte oppervlakte en schakelden pas volledig over nadat de resultaten positief bleken.
De evolutie in Duitsland heeft ook te maken met de voorgeschiedenis. Vorige generaties wijnbouwers mikten nogal eenzijdig op de productie van grote volumes en de ingebruikname van grote arealen. Jongere wijnbouwers zoeken kwaliteit en willen daarin hun naam en een nieuwe traditie opbouwen.
Steiner
Zowel in de biologische als in de biodynamische teelt is het gebruik van chemische samengestelde stoffen verboden. Maar waar de biologische teelt gewone compost gebruikt achten de biodynamische telers dit onvoldoende. Door de bezoedeling van de natuur is de grond te zeer aangetast en verzwakt, zodat een extra toets nodig is voor de regeneratie. Dit gebeurt met de biodynamische preparaten. De biodynamische aanpak baseert zich op de ideeën van Rudolf Steiner (1861-1925) en schermt ook met werk van Goethe, die zich zelf gebaseerd zou hebben op de kennis van de kloosters, die na de val van het Romeinse rijk eeuwenlang de wijntradities in stand hielden ten noorden van de Alpen.
'Believers'
De biodynamische telers beweren dat hun preparaten, van dierlijke en plantaardige oorsprong, het gistingsproces van de humus sterk beïnvloeden. Er zouden slechts minieme hoeveelheden van nodig zijn om grote oppervlakken te composteren. Dierlijke basisingrediënten zijn onder meer runderhoorns, geconcentreerde koeienmest en… de ontlasting van aardwormen. Plantaardige biodynamische preparaten zijn onder meer bloesem van duizendblad, zuivere kamille, paardenbloem, paardenstaart, jonge brandnetel en verpulverde eikenschors. Het resultaat zou een druif met een sterkere concentratie aan mineralen en oligo-elementen zijn.
Nuchtere kijk
Het volledige biodynamische concept omvat tevens de invloed van maan, zon en planeten, en maakt graag gebruikt van vaag omschreven krachten en eigenschappen. Het Geisenheim Research Institut onderzoekt de resultaten op wetenschappelijke basis. “Zonder vooroordelen,” zegt professor Randolf Krauer. “Maar die opstelling moet ook van beide kanten komen. Sommige adepten van de biodynamische filosofie vinden dat wetenschappelijk onderzoek naar de verschillen in resultaten tussen de diverse methoden overbodig zijn. Maar er zijn ook collega’s uit de wetenschappelijke wereld die dit onderzoek absurd vinden, omdat de wetenschappelijke basis zou ontbreken. We meten wat we kunnen meten, op statistische basis, zelfs al is het mogelijke resultaat dat we geen resultaten hebben.”
“Ik vermoed dat Steiner niet helemaal in orde was,” stelt biologisch wijnbouwer Oliver Spanier (Kühling-Gillot & BattenfeldSpanier). “De theoretische onderbouw van de biodynamische wijnbouw lijkt me niet erg geloofwaardig. Maar verschillende praktische toepassingen ervan werken wel. Dit heeft volgens mij veeleer met gezond verstand te maken dan met antroposofische theorieën. Tijdens de vorige eeuw waren we heel wat praktische zaken uit de landbouw uit het oog verloren. Waar nu antroposofie voor sommigen een religie is, was de economie dat toen voor velen. Mijn ondervinding is dat ecologische wijnbouw de wijnen intenser maakt. Maar ecologisch werken is vooral een levensstijl, een stijl die perfect pas bij het karakter van wijnliefhebbers.”
De nuchtere Duitse aanpak betreft niet alleen de achterliggende filosofie. Ze beseffen ook dat de bodem nog altijd sporen bevat van het jarenlange eerder gebruik van scheikundige producten. En dat zelfs een beetje wind een biologische wijngaard tussen traditionele aanplantingen er een hoeveelheid chemische bestrijdingsmiddelen kan doen neerkomen. Maar dat vinden ze geen reden om niet verder te gaan op de ingeslagen weg.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
