8 Maart 2010 - Computers verwarmen Finse woningen

De Finse hoofdstad Helsinki kampte in februari 2010 met de ijzigste winter sinds 1982. De buitentemperatuur bedroeg er geregeld -14 °C en kouder. Maar dat is niet ongewoon, winterpieken van -30°C zijn er geen verrassing. De meeste woningen hebben er geen eigen boiler. In plaats daarvan zijn ze aangesloten op een collectief verwarmingssysteem, 'district heating'.

De officiële Nederlandse term voor 'district heating' is 'stadsverwarming'. Deze omschrijving kan misleidend werken. Collectieve verwarming kan ook op veel grotere of kleinere omgevingen slaan. Zo bedraagt het aandeel van 'district heating' in weinig verstedelijkte landen als Zweden en Finland meer dan 50%, terwijl het in het sterk geürbaniseerde België nauwelijks bestaat. Helsingin Energia, de beheerder van Helsinki's district heating netwerk, is verantwoordelijk voor 1.350 kilometer ondergrondse pijpleidingen, tunnels en pompstations en staat in voor de warmwaterbevoorrading van 450.000 mensen in en om één van de koudste hoofdsteden ter wereld.

In een voormalige bomveilige schuilkelder onder de orthodoxe Uspenskikathedraal, één van de belangrijkste toeristische bezienswaardigheden van de stad, bouwt Helsingin Energia momenteel het meest vooruitstrevende verwarmingssysteem ter wereld. Onder de kathedraal komt ook een nieuw computercentrum., naar verluidt het meest energie-efficiënte ter wereld. Het Academica-centrum zal voor de noodzakelijke koeling water uit de Baltische Zee gebruiken. De temperatuur daarvan bedraagt van november tot mei minder dan 8°C. De warmte die de honderden servers opwekken, wordt in het water opgevangen en daarna afgeleid naar woningen en bedrijven in de Finse hoofdstad. Het ondergrondse computercentrum van Helsinki zal voldoende warm water leveren voor de verwarming van een duizendtal appartementen. In de loop van de maand mei moeten de installatiewerken afgerond zijn. In de meeste bestaande computercentra gaat de door de toestellen opgewekte warmte verloren.

Datacentra verbruiken veel energie. Zowat twee derde ervan gaat op in de koeling. Hun belang zal nog toenemen door het recente verschijnsel cloud computing. Daarbij worden niet alleen gegevens centraal opgeslagen, maar ook andere software. Verspreide gebruikers werken daarbij met programma’s niet op hun eigen harde schijf zijn geïnstalleerd, maar op een centrale locatie, via Internet. Het grote voordeel is dat updateproblemen bij de eindgebruikers wegvallen. De CO₂-uitstoot door computercentra neemt jaarlijks toe met zowat 10%. Momenteel hebben ze al een peil bereikt van ongeveer een derde van dat van de luchtvaart.

Mogelijk openen dergelijke projecten een nieuwe markt voor noordelijke landen. Wat het aantal computercentra neemt nog altijd toe. Een vergelijkbaar project staat op stapel in IJsland, met het gebruik van geothermische energie voor de energievoorziening van de servers en van koud zeewater voor de koeling. En in het Finse wil Google een windcentrale met vier turbines met een vermogen van elk 3 MW en een nieuw datacentrum optrekken in een vroegere papierfabriek in Hamina.