23 November 2010 - Freiburgs Vaubankwartier pionier in duurzaam wonen

De naam Vauban verwijst naar Sébastien Le Prestre, heer van Vauban (1633-1707). Die bouwde in opdracht van Lodewijk XIV diverse robuuste 'Vaubanvestingen' in vooral het huidige Frankrijk en België. Tot 1992 bevond zich nabij Freiburg een Franse legerbasis, vandaar de naamkeuze. De Fransen hadden zich na de Tweede Wereldoorlog als bezettingsmacht in het zuidwesten van Duitsland gevestigd. Toen ze hun Freiburgse kazernes verlieten diende zich een unieke gelegenheid aan om het woningtekort te verminderen en tegelijk de nieuwe visies op bouwen op en geïntegreerde manier in de praktijk te brengen. Geïntegreerd, want het gaat niet om een verzameling losse projecten, maar om een volledige stadswijk.

Energie+-woningen
De Vaubanwijk omvat zowel volledige nieuwbouwprojecten als renovaties van vroegere Franse kazernegebouwen. Er staan niet alleen lage energiewoningen en passiefwoningen, maar recenter verrezen er ook zelfs energie+-woningen, dat zijn huizen die meer energie produceren dan ze verbruiken. De wijk was wereldwijd de eerste plaats waar dergelijke huizen in groep werden opgetrokken. Ook nu nog zijn energie+-woningen vrij zeldzaam. Vauban blijft dan ook een voortrekkersrol spelen.

Vervuilde bodem
Momenteel zijn de nieuwbouwprojecten en de renovaties bijna voltooid. De Vaubanwijk telt nu ongeveer 5.000 inwoners. In de nieuwbouw hebben zich vooral mensen met creatieve, artistieke en intellectuele beroepen gevestigd: leerkrachten, architecten, advocaten, kaderleden. Echt lage inkomens zijn er niet bij, riante villa's evenmin. "De belangrijkste reden hiervoor is de hoge prijs van de bouwgrond," vertelt architect Wolfgang Mehnert, één van de pioniers van de wijk. "Na het vertrek van de Franse militairen bleek dat de bodem door aanhoudend militair gebruik sinds 1937 zwaar vervuild was en een forse sanering nodig had. De saneringskosten zijn in de grondprijs doorgerekend."

Over de duurzaamheid en efficiëntie bestaat geen twijfel, maar over de esthetiek kan je van mening verschillen. De gevelarchitectuur biedt een rijke afwisseling van voornamelijk pleisterwerk en hout, met ook wel metaal voor de terrasafwerking en de buitentrappen. Het is geen eenheidsarchitectuur, maar een mix van collectieve en individuele bouwprojecten. Sommige constructies lijken uiterlijk op een verouderd type sociale woonblok, andere maken een chaotische indruk. De energie+-constructies roepen wegens hun vrij horizontale lage bouwlagen en vrijstaande 'penthouses' het beeld op van de vroegere Vlaamse duivenhokken. Maar dan alleen in silhouet, niet in volume of afwerking.

Veel gebouwen die niet volledig 'passief'' zijn genieten van collectieve stadsverwarming, via een warmtekrachtkoppelingscentrale. De eerste projecten hebben voornamelijk extensieve groendaken, bij de recentere projecten zie je vooral ruime groene boventerrassen en daken met fotovoltaïsche zonnecellen en zonnecollectoren.

Mobiliteit
De wijk telt nauwelijks parkeerplaatsen. Voor de niet-woongebouwen bevinden die zich voornamelijk ondergronds. Bewoners die een wagen bezitten moeten tevens een stukje parking aankopen. De weinige bovengrondse parkeerplaatsen zijn deels voorbehouden voor huurwagens. Wie tijdelijk een wagen nodig heeft kan er met een betaalkaart één in gebruik nemen. In 2009 was het aantal huishoudens met eigen wagen er teruggevallen tot zowat 30%. De bewoners maken wel graag gebruik van de fiets, met aanhangtuigen voor kindjes en bagage. Van autoverkeer hebben ze nauwelijks wat te duchten, maar het is wel uitkijken voor de bijna geruisloze tram, die de wijk sinds 2006 met het stadscentrum verbindt. Want de overwegen zijn niet overvloedig afgeschermd of uitgerust met waarschuwingsborden. Het uitgekiende stratenschema omvat naast de tramlijn drie types wegen: voor gemotoriseerd verkeer, voor fietsers en voor voetgangers.

Rieselfeld
In Freiburg is intussen al een tweede nieuw duurzaam stadskwartier ontstaan. In Rieselfeld zijn sinds 1995 al 4.100 lage-energiewoningen opgetrokken. In 2011 zal het aantal inwoners vermoedelijk oplopen tot ongeveer 11.000.