10 Juni 2010 - Betalingen voor ecosysteemdiensten vereisen rol overheid
Voor de mens zijn ecosystemen en de diensten die ecosystemen leveren van levensbelang. Betalingssystemen voor ecosysteemdiensten (Payments for Ecosystem Services, PES) proberen deze waarde in rekening te brengen. De achterliggende idee is dat de aankoop en verkoop van deze milieudiensten zorgt voor het behoud ervan. De PES moeten deze handel aanzwengelen.
Doorgaans gaat men ervan uit dat PES een marktconform antwoord zijn, dat het erop aan komt een specifiek systeem op te zetten waardoor de ecosysteemdiensten op de vrije markt kunnen worden verhandeld. Maar in de praktijk blijkt dit voor de meest voorkomende PES niet het geval te zijn. De hoge transactiekosten en het feit dat deze milieugoederen algemeen bezit zijn, maken enig overheidsingrijpen noodzakelijk.
In het vaktijdschrift Ecological Economics werden recent de conclusies gepubliceerd uit een gevallenonderzoek naar PES. In het onderzoek werden voorbeelden van PES in de hele wereld met elkaar vergeleken. Zo kwamen onder meer een viertal belangrijke kenmerken aan het licht die de rol van de overheden of lokale gemeenschappen sterk bepalen.
- Het opzetten van PES vereist duidelijkheid in twee types van rechten. In de eerste plaats moet landeigendom goed gedefinieerd worden. Het moet m.a.w. duidelijk zijn van wie de gronden zijn die de ecosysteemdiensten leveren. Ten tweede moet vastliggen in hoeverre landeigenaars met hun land mogen doen wat ze willen. Dit kan aan de hand van principes zoals ‘De vervuiler betaalt’ of ‘De aanbieder ontvangt’. Voor beide is de tussenkomst van een intermediaire organisatie vereist, meestal de lokale overheid of de staat.
- Systemen voor PES worden zelden gecreëerd in een organisatorisch of maatschappelijk vacuüm. De verschillende sociale percepties van ecosysteemdiensten moeten gekend zijn. Het gevaar bestaat dat PES bestaande sociale ongelijkheden nog versterken. De armsten bezitten immers vaak geen land, waardoor ze niet aan het PESsysteem kunnen deelnemen. Ook hier hebben de overheid of gemeenschapsstructuren dus een rol te spelen.
- Het opzetten en draaiende houden van PES is duur, vooral wanneer er veel kopers, verkopers en diensten bij komen kijken. Een land of lokale overheidsinstellingen kunnen de nodige middelen hiervoor makkelijker bijeenkrijgen via taksen of premies dan individuen of privé-organisaties. Ook door de overheid gesteunde financieringsregelingen blijken hier een interessante piste.
- Belangrijk is dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen betalingen als compensatie en betalingen als prikkel. Beide betalingstypes leggen immers verschillende relaties tussen de betrokken partijen. Wanneer betalingen gebeuren als compensatie, is deze relatie doorgaans wederzijds en zijn er minder handhavingsinspanningen door een intermediaire partij nodig. Dit houdt verband met de vaststelling dat betalingen één, maar zeker niet de enige beweegredenen zijn. In sommige gevallen blijkt een financiële beloning zelfs de bereidheid om ecosysteemdiensten te leveren te verminderen. Dat is vooral het geval wanneer de betrokken partijen ervan overtuigd zijn dat ze werken ten bate van het algemeen belang.
Misschien kunnen PES wel degelijk op een eerlijke, eenvoudige en efficiënte manier oplossingen aanreiken voor milieuproblemen, zo concluderen de auteurs van de studie. Maar dat vraagt hoe dan ook een goede samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen. De rol van de overheid en/of gemeenschappen lijkt hierin alvast bepalend. Het is dus zeker de moeite om verder te onderzoeken hoe de samenwerking inzake PES kan worden versterkt.
Bron: Vatn, A. (2010). An institutional analysis of payments of environmental services. Ecological Economics. 69 :1245-1252.
