Wetenschappers hebben de topografie van het Aurora Subglacial Basin in kaart kunnen brengen, een gebied in Oost-Antarctica waarover men nog zo goed als niets wist.
Onder de kilometers dikke ijskap ligt een sprookjeswereld verscholen, met uitgestrekte bergketens, breed uitgesneden valleien en misschien wel de grootste fjorden ter wereld.
In rampenfilms over een op hol geslagen klimaat is het al aan bod gekomen: als de opwarming van de aarde onverminderd doorgaat, dan dreigen kustgebieden overal ter wereld overstroomd te worden. Wat die films meestal niet laten zien, is dat door het afsmelten van de ijskap op Antarctica - de oorzaak van het stijgende zeepeil - een heel nieuw, ijsvrij continent ter beschikking komt. Een ongerepte landmassa die wordt gekenmerkt door ruige bergketens, diep uitgesneden fjorden en ontelbare meren. Omdat 98 procent van Antarctica bedekt wordt door een (gemiddeld) vier kilometer dikke ijslaag, blijft het ware uiterlijk van het zevende continent echter verborgen voor ons.
Het ijs op de Zuidpool weerkaatst zo goed als alle lichtstralen, maar radargolven komen er wél doorheen. Daarom wordt sinds de jaren zeventig van vorige eeuw met een bodemradar - gemonteerd in vliegtuigen - de onderliggende topografie van Antarctica afgespeurd. Daarbij meet men de dikte van de plaatselijke ijslaag, zoekt men naar bergen en dalen onder het ijs, bepaalt men de diepte van meren zoals het Vostokmeer… De voorbije decennia hebben wetenschappers zo vooral de kustgebieden van Antarctica in kaart gebracht. Het ‘minder populaire’ binnenland van de Zuidpool kreeg veel minder vaak bezoek van een vliegtuig met een radar aan boord. Dat geldt zeker voor Oost-Antarctica, dat bedekt wordt door een (geologisch gezien) veel stabielere ijslaag dan West-Antarctica. Van een bepaald deel van Oost-Antarctica, namelijk het Aurora Subglacial Basin, waren er amper topografische gegevens beschikbaar over het land onder de ijslaag. Dat is nu verleden tijd. Amerikaanse, Britse en Australische wetenschappers - die samenwerken in een project met de veelzeggende naam ICECAP - hebben voor het eerst een topografische kaart kunnen samenstellen van dit gebied, dat zo groot is als als Frankrijk. Hun onderzoek stond begin deze maand in Nature.
Onder de kilometers dikke ijslaag ligt een land van hoge bergen en van diepe, brede dalen. De radarbeelden tonen ook heel duidelijk fjorden - uitgesleten door gletsjerijs in een tijd dat de ijskap nog instabiel was - die groter schijnen te zijn dan waar ook op aarde. De fjorden maken deel uit van een tot voor kort onbekende bergketen die er mogelijk voor zorgt dat de ijskap hier maar nauwelijks beweging vertoont. De bergketen - die nog geen naam heeft gekregen - is zelf ook niet van gering formaat, met U-vormige valleien die op sommige plaatsen liefst vijftig kilometer breed zijn.
Het Aurora Subglacial Basin ligt overigens voor een groot stuk onder de zeespiegel - op sommige plaatsen meer dan één kilometer- waardoor er volgens de onderzoekers zeewater onder de ijskap naar de valleien kan stromen. Daardoor kan de ijskap op termijn instabiel worden, waarna stukken ijs kunnen afbreken en mogelijk zelfs een weg naar zee vinden. Als dat ooit zou gebeuren, zullen we het geweten hebben. Niet voor niets wordt de Oost-Antarctische ijskap nu al gezien als de ‘smoking gun’ van een eventuele drastische stijging van de zeespiegel in de toekomst.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
