In het verleden vormde de manier waarop dieren en planten zich gedragen in de natuur al herhaaldelijk een inspiratievorm voor menselijke uitvinders. Met biomimetica kunnen we daar een heuse manier van denken van maken die door en door duurzaam is.
Van oudsher heeft de mens zich laten inspireren door de natuur om nuttige uitvindingen te doen. De klassieke voorbeelden zijn genoegzaam bekend. De Zwitserse ingenieur George de Mestral liet zich in 1941 inspireren door kleefkruid voor de uitvinding van Velcro. De ingenieurs van de Japanse TGV, de Shinkansen, lieten zich bij het design van de snuit van de locomotief inspireren door de ijsvogel. Toch is biomimetica, biomimicry of bio-inspiratie meer dan dat. Biomimetica is een manier van productonwikkeling die zijn inspiratie haalt in de natuur en die producten aflevert die net als de natuur zelf duurzaam en bio-afbreekbaar zijn, wat van het plastic Velcro alvast niet kan worden beweerd. Bij 'shallow mimicry' kijken we alleen maar naar oppervlakkige gelijkenissen en imiteren we de natuurlijke vorm. 'Deep mimicry' imiteert natuurlijke processen of zelfs hele ecosystemen.
De moeder van biomimetica
We moeten dus nog beter naar de natuur kijken en er nog meer van leren. Dat biomimetica die duurzame bijklank kreeg, is in de eerste plaats te danken aan de Amerikaanse ecologe Janine Benyus, die in 1997 het boek Biomimicry. Innovation Inspired by Nature publiceerde. Later richtte ze de Biomimicry Guild op, een consultancy-bureau dat ingenieurs, architecten en bedrijfsleiders helpt om oplossingen te vinden op basis van biologische aanpassingen. Met haar Biomimicry Institute probeert Benyus de biomimetica verder bekend maken en promoten.
Het basisidee van Benyus is dat we in de levende natuur de resultaten vinden van bijna vier miljard jaar aanpassingen aan de omgeving, waarin dieren en planten geëvolueerd zijn tot pareltjes van perfect aangepaste technologie. Benyus ziet de aarde als één groot R&D-labo, waarin alleen de beste ideeën overblijven dank zij natuurlijke selectie. Ze geeft het voorbeeld van spinnen, die een net weven dat sterker en elastischer is dan Kevlar, en naar gewicht bekeken zelfs sterker dan staal. In een interview op haar website zegt ze: 'Dieren en planten slagen er in om alles te doen dat wij willen, maar zonder fossiele brandstof te verspillen, de planeet te vervuilen of hun toekomst te hypothekeren. Je kan je toch geen betere voorbeelden wensen?'
Volgens Benyus is de tijd is rijp voor de mens om zich (opnieuw) aan dieren te spiegelen in alles wat hij onderneemt. Om te beginnen door te beseffen en te erkennen dat we de grens van duurzaam omgaan met onze habitat hebben bereikt en overschreden. De biomimetica kan ons helpen om oplossingen te vinden die in alle opzichten duurzaam zijn, dat we efficiënt omspringen met energie en dat we onze afvalstromen zo organiseren dat ze nieuwe voedingsbronnen vormen.
Concrete projecten
En wat doet de wetenschap? Heel wat pioniers hebben al belangrijke stappen gezet op het gebied van biomimetica. Er is een moleculaire zonnecel in de maak die fotosynthese imiteert. Een andere wetenschapper bestudeert mosselen om onderwaterlijm uit te vinden. Dave Knight en Fritz Vollrath van de universiteit van Oxford proberen de manier waarop spinnen te werk gaan te imiteren om vezels te produceren op een duurzame manier, zonder hitte of schadelijke producten. Ook Vegetal City van architect Luc Schuiten, waarvan de tentoonstelling vorig jaar liep in de KMKS, kan als een voorbeeld gelden. (Meer voorbeelden op http://www.biomimicryguild.com/janineinterview.html)
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
