27 September 2011 - Duurzame aquacultuur is mogelijk

We vissen letterlijk de zeeën leeg. De methodes waarmee en de schaal waarop momenteel wordt gevist zorgen ervoor dat visbestanden zichzelf onmogelijk tijdig aan kunnen vullen. Alleen een duurzame manier van vissen, waarbij visserij wordt beschouwd als een onderdeel van een volledig ecosysteem, kan redding brengen. Maar dat geldt net zo goed voor aquacultuur.

De uitputting van de Noordzee
Het gaat overal ter wereld slecht met de visbestanden, en ook voor onze vaderlandse vissers ziet het er niet goed uit. De belangengroep Ocean 2012 schetst de ernst van de de situatie met een paar sprekende feiten. In 1900 had een kabeljauw die in de Noordzee gevangen werd, gemiddeld een lengte van 1 à 1,5 meter en was hij 8 tot 10 jaar oud. Tegenwoordig wordt deze vis gemiddeld nog maar 50 centimeter groot en wordt hij niet ouder dan drie jaar. Op het hoogtepunt van de Noord-Europese blauwvintonijnvangst in 1949 werd jaarlijks 5.485 ton gevangen. Ondertussen wordt op die visgronden niet langer commercieel op blauwvintonijn gevist. Rond 1640 werkten er 11.000 tot 12.000 mensen in de Nederlandse haringvisserij en bedroeg de totale jaarlijks haringvangst zo’n 50.000 ton. Tegenwoordig kan één trawler met een bemanning van 10 of 11 man dezelfde hoeveelheid vangen. Kortom, onze visserij is niet duurzaam voor de visbestanden, niet voor het milieu en niet voor de mens.

Aquacultuur: bedreiging én oplossing
Met een groeiende wereldbevolking en een groeiende middenklasse stijgt wereldwijd de vraag naar vis. Om daaraan te voldoen wordt steeds meer beroep gedaan op kweekvis. Tussen 1970 en 2008 nam de hoeveelheid in aquacultuur geproduceerde vis elk jaar met gemiddeld 8,4% toe, berekent een recente studie. In 2008 werd er bijna 66 miljoen ton kweekvis verhandeld. In 2008 was 47% van alle geconsumeerde vis afkomstig uit aquacultuur. De impact van aquacultuur op het milieu is groot en soms nefast, maar varieert sterk naargelang de soort vis en de kweekmethode. Zalm en garnalen scoren minder goed omdat er veel wilde vis nodig is om deze soorten te voeden. Vis scoort in het algemeen wel veel beter dan vee als het aankomt op het efficiënt omzetten van graangewassen in proteïnen: voor 1 kilo vis is minder dan 13,5 k graan nodig. Voor een kilo runds- of varkensvlees is dat respectievelijk 61,1 en 38 k. Ook wat betreft de uitstoot van CO₂, methaan en stikstof scoort intensieve visproductie beter dan intensieve veeteelt, wat niet wil zeggen dat er geen problemen zijn. Uit de studie van het World Fish Center blijkt dat de Chinese karperkwekerijen de grootste ecologische voetafdruk hebben (voornamelijk omdat karper nu eenmaal de meest gekweekte vis is). De grote verschillen in ecologische impact tussen verschillende regio's die dezelfde soorten kweken, geeft aan dat er nog heel wat ruimte voor verbetering is. Aquacultuur zoals ze vandaag wordt beoefend, vertoont een aantal bedenkelijke trekken. Zo wordt kweekzalm op kunstmatige wijze roze gekleurd. Bovendien is kweekzalm vaak minder voedzaam dan wilde zalm en bevat hij over het algemeen minder omega 3-vetzuren.

Duurzame aquacultuur
Vis eten is beter voor de gezondheid en voor het milieu dan vleesconsumptie, en het is mogelijk om vis op een duurzame, milieuvriendelijke en gezonde manier te kweken. Een voorbeeld daarvan is het Amerikaanse aquacultuurbedrijf Australis, het geesteskind van CEO Josh Goldman. Australis koos voor de Barramundi, een baarsachtige, grijsgroene vis die rijk is aan omega 3, en tijdens zijn leven veel minder vis eet dan zalm. Slechts 20% van het voedsel van de barramundi bestaat uit vis en visolie, terwijl dat bij zalm kan oplopen tot 50%. Australis kiest in zijn Amerikaanse vestiging voor een gesloten aquacultuursysteem op land, zuivert en recycleert zijn water en gebruikt zijn afval als mest. De hoeveelheid vis die wordt gevangen om de barramundi te voeden, wordt gecompenseerd door een grotere hoeveelheid vis in de natuur uit te zetten.

Idealiter vormt aquacultuur een volledig ecosysteem op zichzelf, waarbij de kwekerij de natuur zoveel mogelijk imiteert. We spreken dan niet langer van de monocultuur die nu kenmerkend is voor de meest viskwekerijen, maar van de geïntegreerde kweek van vis, planten en planteneters. Dat is de visie achter de Integrated Multi-Thropic Aquaculture van de Canadese bioloog Thierry Chopin. Bij IMTA worden de afvalstoffen die de kweekvissen produceren gebruikt om zeewier te kweken, dat op zijn beurt wordt geoogst om visvoer te produceren. Mosselen zuiveren het water in deze door de natuur geïnspireerde kringloop. Per soort is het rendement van IMTA kleiner dan in monocultuur, maar het systeem zorgt wel voor gratis visvoer, de duurzame kweek van vis en mosselen en het vermijden van ongewenste impact op het milieu. IMTA is in aquacultuur het na te volgen voorbeeld.