3 Mei 2012 - Watervoetafdruk van vlees versus veggie

De Twentse wetenschappers Arjen Hoekstra en Mesfin Mekonnen onderzochten de watervoetafdruk (WF) van boerderijdieren en vergeleken de WF van sojamelk en sojaburgers met die van koemelk en rundsburgers. De watervoetafdruk van een dierlijk product is altijd groter dan die van een plantaardig product met dezelfde voedingswaarde, met boter als uitzondering die de regel bevestigt. De gemiddelde watervoetafdruk van rundsvlees is twintig keer groter per calorie dan die van granen en zetmeelrijke wortelknollen zoals (zoete) aardappelen en maniok. Voedingsstoffen omzetten in dierlijke producten is nu eenmaal omslachtiger en minder efficiënt dan ze door plantengewassen in fruit, groenten en noten te laten omzetten.

Vleesconsumptie in de lift

Volgens de gegevens van de FAO is de vleesconsumptie wereldwijd bijna verdubbeld tussen 1980 en 2004. Voor de periode 2000-2050 wordt nogmaals een verdubbeling van de vleesproductie voorspeld. Om aan de groeiende vraag te voldoen, blijft de veeteelt overschakelen van de traditionele extensieve veeteelt naar industriële en intensieve systemen van veehouderij. Problematisch daarbij is dat dierlijke producten die gekweekt worden in industriële systemen over het algemeen meer water verbruiken en vervuilen dan dieren die grazen of een mix van gras en veevoer eten.

Het grootste deel van de watervoetafdruk (98%) veroorzaakt door vleesconsumptie houdt verband met het produceren van veevoer, iets dat steeds vaker op een andere plek plaatsvindt dan het kweken van de dieren die ermee gevoerd worden, waardoor het verband tussen beide dreigt te worden veronachtzaamd. Het water gebruikt voor veevoer wordt omschreven als de indirecte watervoetafdruk van vlees, het water dat het dier drinkt en dat gebruikt wordt om de stallen schoon te houden is de directe watervoetafdruk. De watervoetafdruk van vleesconsumptie moet met beide factoren rekening houden. De ene diersoort is weliswaar efficiënter dan de andere in het omzetten van plantaardig voedsel in vlees. Voorts zijn er verschillen van land tot land en naargelang het gebruikte voeder. De watervoetafdruk van melk, eieren en kippenvlees is vier keer kleiner dan die van rundsvlees. De watervoetafdruk van industrieel gekweekte dieren is zoals gezegd groter dan die van grazers. Een derde van de totale wereldwijde waterafdruk van de landbouwsector wordt veroorzaakt door runderen. Er is eigenlijk maar één dierlijk product dat beter scoort dan een plantaardig equivalent en dat is boter. Boter heeft op zich een heel kleine watervoetafdruk per gram vet, kleiner zelfs dan die van oliehoudende gewassen.

Tabel: Watervoetafdruk per eenheid voedingswaarde

Voedingspatroon veranderen voor het milieu

Eén ding is zeker: vanuit het oogpunt van zo efficiënt mogelijk omspringen met schaars drinkwater is het efficiënter om calorieën, proteïnen en vetten te halen uit plantaardig voedsel dan uit vlees. Een voorbeeld: vleesconsumptie is goed voor 37% van de WF van het voedsel van een gemiddelde Amerikaan. Mocht hij zijn vlees door groenten, fruit en noten vervangen, dan zou hij de WF voor zijn voedsel met 30% verkleinen. De auteurs van de studie, Arjen Hoekstra en Mesfin Mekonnen, roepen overheden dan ook op om een vermindering van de vleesconsumptie te bepleiten vanuit de zorg voor het milieu. Maar ook een verandering in het soort veevoer kan al helpen. De watervoetafdruk van vlees verkleint als dieren vooral gevoerd worden met (groen)afval en ruwvoer.

In een andere studie gaat Hoekstra samen met zijn collega's A. Ertug Ercin en Maite M. Aldaya in op de prangende kwestie of sojaburgers en sojamelk nu echt beter zijn voor het milieu dan rundsburgers en koeienmelk? En hoe groot is het verschil in watervoetafdruk tussen biologische en conventionele landbouw? Toegespitst op de watervoetafdruk is het zonneklaar dat sojaburgers en sojamelk veel beter zijn voor het milieu dan rundsburgers en koemelk. De WF van een sojaburger van 150 g is 158 l, die van een even zware rundsburger 2.350 l. De WF van 1 l sojamelk is 297 l, die van 1 l koemelk 1.050 l.

Met andere woorden: de watervoetafdruk van sojamelk is 28% van die van koemelk en de watervoetafdruk van een sojaburger is slechts 7% van die van een gemiddelde rundsburger. Maar ook sojaburger- en sojamelkproducenten kunnen de watervoetafdruk van hun producten nog verder verkleinen, met name door over te schakelen op biologische landbouw. Biologische landbouw zorgt voor minder evapotranspiratie (waterverdamping door plantengroei) en verkleint de hoeveelheid afvalwater ('grijs water' in watervoetafdrukjargon). Fabrikanten van sojaproducten dienen zich ervan bewust te zijn dat het grootste deel van de WF van hun producten op het veld wordt gegenereerd en niet door de verdere productie- of verpakkingsmethoden. Soja uit de biologische landbouw heeft een WF tussen de 1.520 en 2.024 m³ per ton, niet-biologische soja heeft een WF van 2.145 à 3.172 m³. Met enige zin voor overdrijving zou je kunnen zeggen dat biologische soja bijna dubbel zo goed is voor het milieu als conventionele.