15 September 2010 - Atoomafval: hebben we ons van probleem vergist?

HELSINKI (IPS) Na decennia van onderzoek en voorbereidingen hebben de Verenigde Staten uiteindelijk afgezien van hun voornemen gebruikte kernbrandstof op te slaan in de Yucca Mountain, een berg in Nevada. Finland en Zweden gaan wel door met hun plannen om dat atoomafval diep in het bodemgesteente te begraven, in sterke cilinders uit een legering van ijzer en koper.

Het Finse bedrijf Posiva boort in de buurt van de kerncentrale van Olkiluoto al een uitgestrekt gangenstelsel in de harde ondergrond. Posiva maakt zich sterk dat de Onkalo-site – “diepe grot” in het Fins – atoomafval minstens 100.000 jaar veilig kan opslaan.

Als gebruikte brandstofstaven uit de reactor worden gehaald en worden ondergedompeld in een koelbekken, zijn ze extreem heet en ongeveer een miljoen keer radioactiever dan natuurlijk uranium. Na honderd jaar is het afval nog maar honderdduizend keer radioactiever, na duizend jaar vijfduizend keer, na tienduizend jaar ongeveer 1500 keer en na honderdduizend jaar nog maar tweehonderd keer. Rond die tijd zou een opslagplaats voor gebruikte kernbrandstof als Onkalo minder radioactief verval produceren dan radioactieve stoffen die in de natuur voorkomen door de aardkorst uitstralen.

Maar het Internationaal Atoomagentschap, andere controle-instanties en de bedrijven in de sector zijn vergeten rekening te houden met een ander, ernstiger probleem. Gebruikte kernbrandstof bevat onzuiverheden, en een daarvan is plutonium. Een ton oude brandstofstaven bevat twintig tot dertig kilogram plutonium. Die stof kan uit het uranium gehaald worden via chemische technieken die al in de negentiende eeuw werden ontwikkeld. Elk land met gebruikte kernbrandstof kan een atoombom maken door simpelweg de brandstofstaven op te lossen in een sterk zuur en het plutonium af te zonderen.

Een andere manier om een atoombom te maken is het aandeel van het splijtbare uranium 235 in het atoomafval te verhogen. Dat is moeilijker, want verschillende isotopen kunnen niet chemisch gescheiden worden. Toen Hitlers wetenschappers het tijdens de Tweede Wereldoorlog probeerden, slaagden ze er enkel in het aandeel van uranium 235 in één gram uraniumhexafluoride te verhogen van 0,7 tot 1,5 procent. Voor een klein atoomwapen hadden ze 400 kilogram nodig gehad, met een aandeel van 20 procent uranium 235. Ze kwamen zelfs niet in de buurt. Maar met plutonium hadden ze de klus in maanden en misschien zelfs in weken kunnen klaren.

Finland is nu van plan 11.000 ton gebruikte kernbrandstof, genoeg voor tienduizenden Nagasaki-bommen, te begraven in een tunnelsysteem waarvan iedereen precies weet waar het zich bevindt.

Wanneer gebruikte kernbrandstof wordt begraven, bevat het onder meer plutonium 239, ideaal voor de aanmaak van kernwapens. Maar de aanwezigheid van andere plutoniumisotopen (238, 240 en 241) in het afval zorgt wel voor complicaties. Deze andere isotopen hebben echter een kortere halfwaardetijd dan plutonium 239. Dat betekent dat plutonium in een opslagplaats voor gebruikte kernbrandstof vanzelf verrijkt wordt, eerst tot het zogenaamde weapons-grade plutonium, dan tot ultra-grade plutonium en uiteindelijk tot bijna zuiver plutonium 239. Een kleine hoeveelheid daarvan is genoeg om een echt vernietigend atoomwapen te maken.

Alle Hitlers, Stalins en Dzjengis Khans van de toekomst zullen gretig op zoek gaan naar opslagplaatsen van gebruikte kernbrandstof. Ze zullen geologen, antropologen, historici, spectrometers en geigertellers inzetten. Wie na tienduizend of honderdduizend jaar een schatkamer als Onkalo vindt, kan daarmee een enorm nucleair arsenaal maken. Dat zou een toekomstige Hitler in staat stellen de wereld te beheersen. Is dat de erfenis die we de komende generaties willen nalaten?

Als het om gebruikte kernbrandstof gaat, hebben we ons misschien op het verkeerde probleem geconcentreerd.