TOKIO - "De wereld heeft nood aan een nieuw economisch model. Wie kan daar nog aan twijfelen nu de discussie over de klimaatverandering verstomt en de temperatuur op onze aarde stijgt, samen met de werkloosheid en de armoede? We moeten zoeken naar oplossingen die verder reiken en een grote, beslissende sprong maken."
De traditionele ontwikkelingsmodellen zijn ineengeklapt. De planeconomie is er nooit in geslaagd om de grondstoffen efficiënt te beheren. De markteconomie is geëvolueerd naar een systeem waarbij bedrijven op zoek gingen naar schaalvoordelen, met een golf van fusies en overnames tot gevolg. Toen de schuld niet langer beheersbaar was, vonden financiële tovenaars gesofistikeerde financiële instrumenten uit die gebaseerd waren op niets, tot het hele kaartenhuis instortte. Het enige ernstige antwoord leek de groene economie.
De voorstanders van die groene economie stelden de groei in vraag en vroegen om verder te kijken dan geld om de honger en armoede uit de wereld te helpen, universeel onderwijs te bereiken en de gelijkheid tussen man en vrouw te promoten. Ondanks alle goede intenties is die groene economie jammer genoeg niet van de grond gekomen. Daarvoor moet de overheid immers subsidiëren, moeten bedrijven lagere winsten aanvaarden en moeten consumenten meer betalen. Dat is enkel mogelijk in een omgeving waarin de werkloosheid daalt. En dat is erg moeilijk nu overheden bankroet zijn, de vraag krimpt, het consumentenvertrouwen wankelt en de jongste burgers te horen krijgen dat er geen werk is.
Het is dan ook tijd om een waaier van innovaties te omarmen, om een einde te maken aan ons romantische idee van de natuur of onze pessimistische visie op de industrie. Tijd om onze economie pragmatisch opnieuw te ontwerpen, geïnspireerd door ecosystemen. Het is tijd om onze nood op korte termijn aan water, voedsel en gezondheid te koppelen aan langetermijnstrategieën om sociaal kapitaal op te bouwen. Om oplossingen te ontdekken die geen ongewenste consequenties met zich meebrengen, zoals de hogere voedselprijs door het gebruik van maïs voor biobrandstoffen of bioplastic. Of het gebruik van palmolie voor milieuvriendelijke zepen, waardoor enorme stukken regenwoud voor de bijl gaan en de habitat van de orang-oetan verdwijnt. In onze strijd om duurzamer te worden, hebben we "collateral damage" getolereerd alsof we een oorlog tegen de terreur voerden.
Ecosystemen bieden inspiratie voor een nieuw ondernemingsmodel, dat verder gaat dan wat we nu kennen. We noemen dit de "blauwe economie" (Paradigm Publications, Taos, New Mexico). Ecosystemen geven voedingsstoffen en energie door, zoals wordt gedemonstreerd in de verbazingwekkende werken van George Chan, een sanitair ingenieur die permacultuur naar nieuwe hoogten brengt. In zijn modellen die geïmplementeerd zijn in Colombia, Namibië en Fiji, zien we dat residu van biomassa een ondergrond wordt voor paddenstoelen, dat overblijvend substraat proteïnerijk voedsel wordt voor vee, dat de uitwerpselen van het vee biogas genereren en dat het residu ervan een voedingsstof wordt voor algen. Het overtollig water bevordert de vorming van plankton dat op zijn beurt voedsel vormt voor vissen of irrigatiewater verrijkt.
In Brazilië bijvoorbeeld leidt bioloog Jorge Alberto Vieira Costa de CO2-uitstoot van de lokale steenkoolfabriek af. Het levert voedingsstoffen voor algen die proteïnerijk voedsel en biobrandstoffen produceren. Het project toont aan dat een erg vervuilend bijproduct (CO2) geconverteerd kan worden tot een grondstof.
Ecosystemen maken gebruik van wat er lokaal beschikbaar is en steunen vooral op de wetten van de fysica. Fysica is voorspelbaar en vertoont geen uitzonderingen: warm water stijgt, koud water daalt. De eenvoudige principes laten ondernemers toe om niet langer afhankelijk te zijn van delfstoffen, nieuwe chemische verbindingen en niet-hernieuwbare energie.
De mechanismen waarvan zebra's of termieten gebruik maken om de lucht en de vochtigheid te controleren, zijn veel geavanceerder dan eender welke van onze mechanische of elektronische oplossingen. De Zweedse architect Anders Nyquist maakt bijvoorbeeld gebruik van dergelijke technieken in een veldhospitaal in Colombia of het Eastgate Centre in Harare, Zimbabwe. De lucht wordt er voortdurend en natuurlijk ververst zonder dat daarvoor pompen of airconditioning nodig zijn. Door gebruik te maken van verschillen in druk en temperatuur worden kosten uitgespaard. Het gevolg is dat chemische isolatie aangevuld of zelfs vervangen kan worden door fysica, waardoor het onduurzaam gebruik van materiaal en energie vermeden kan worden.
Dezelfde logica is toepasbaar op de productie van elektriciteit. Elk jaar komen zo'n 40 miljard batterijen bij het afval terecht. Batterijen waarvan de grondstoffen met veel milieuschade gewonnen zijn. Dat terwijl elk ecosysteem elektrische stroom levert, gebaseerd op verschillen in druk, zuurtegraad en temperatuur. Die microstroom is voldoende om miljarden batterijen te vervangen, die ongelooflijk vervuilend zijn. Dat is al bewezen door het Fraunhofer Instituut in Duitsland, waar wetenschappers een prototype ontwikkelden van een mobiele telefoon die elektriciteit haalt uit het temperatuurverschil tussen de telefoon en het lichaam, en de drukverschillen die onze stem produceert.
Zo'n honderd innovaties vormen een referentiekader voor ondernemers om nieuwe projecten op te starten. De blauwe economie wil zaken niet opleggen, maar blootleggen, en nieuwe inzichten in de wetenschap bieden zodat een nieuwe competitief model kan ontstaan. Hoe sneller, hoe beter. Laten we niet meer van de aarde vragen, laten we meer doen met wat de aarde biedt.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
