PEKING - De huidige economische crisis en de klimaatverandering zijn allebei geworteld in de niet-duurzame aard van het bestaande economische systeem. De mensheid is in gevaar, en de dreiging is nabij. Maar het vooruitzicht op succes is ook reëel, hoe groot de uitdaging ook is.
PEKING - De huidige economische crisis en de klimaatverandering zijn allebei geworteld in de niet-duurzame aard van het bestaande economische systeem. De snelle en onverwachte economische implosie, die begon in de Verenigde Staten en zich algauw over heel de wereld verspreidde, maakte op een dramatische manier duidelijk dat globalisering en internationale interdependentie een schaduwzijde hebben die bestaat uit gedeelde risico's en kwetsbaarheid.
Dit dwingt ons om deze crisissen op een systematische en geïntegreerde manier aan te pakken, eerder dan ons te richten op de afzonderlijke en vaak tegenstrijdige vraagstukken. Sommigen houden vol dat we pas werk kunnen maken van de risico's van de klimaatverandering en de achteruitgang van het milieu nadat we de wereldeconomie weer op de rails hebben gezet. Dat is het summum van dwaasheid. Afwachten terwijl we het huidige economische model alleen oplappen, zou de dreigingen die over onze beschaving hangen alleen verergeren.
De Chinese rol in de klimaatonderhandelingen die nu bezig zijn in Kopenhagen, is beslissend. Er zijn bindende en afdwingbare engagementen nodig, met sancties in geval van niet-naleving. Dat moeten we leren uit de vele akkoorden en conventies die regeringen in het verleden onderschreven, maar zelden naleefden. Als ze dat wel hadden gedaan, zouden we ons nu niet in een dergelijke crisissituatie bevinden.
China en India zijn nu verantwoordelijk voor de belangrijkste toename van de uitstoot van broeikasgassen. Ze staan onder zware druk om concrete doelstellingen te aanvaarden. Maar China, India en andere ontwikkelingslanden dringen terecht aan op een grotere reductie door de belangrijkste industrielanden. Zij zijn de eerste verantwoordelijken voor de geaccumuleerde uitstoot die het klimaat bij de gevaarlijke drempel van vandaag heeft gebracht. Hun reductie moet vergezeld gaan van massale steun aan de ontwikkelingslanden om hen te helpen hun uitstoot te verminderen zonder afbreuk te doen aan hun verdere economische groei.
In het optimistische scenario voor Kopenhagen komt er een akkoord over een Programma voor Klimaatveiligheid, of ten minste de belangrijkste elementen daarvan, gecombineerd met de oprichting van een Fonds voor Klimaatveiligheid om de uitvoering van het programma te financieren. De meer ontwikkelde landen zouden bijdragen tot dat fonds in verhouding tot hun uitstoot en hun bruto binnenlands product. De schaal van zo'n fonds, met een beginkapitaal van minstens 1000 miljard dollar, is veel ambitieuzer dan wat de ontwikkelde landen nu overwegen. Waarschijnlijk zal het als onrealistisch van de hand worden gedaan, met name in het licht van de internationale financiële en economische crisis. Toch gaat het om minder geld dat wat de VS alleen uitgeven voor de oorlogen in Afghanistan en Irak.
Een dergelijke financiële inspanning zal zeker in de huidige omstandigheden nieuwe en innovatieve instrumenten vereisen. Er kan onder meer gedacht worden aan een vergoeding voor het gebruik van gemene goederen die niet onder nationale jurisdictie vallen, zoals de oceanen, de atmosfeer en de ruimte, aan een taks op fossiele brandstoffen en andere bronnen van de uitstoot van broeikasgassen, en boetes voor landen die hun doelstellingen niet halen.
We hebben niet in de eerste plaats nieuw geld nodig – er is eerder nood aan een massale herallocatie van bestaande middelen, zodat de nieuwe taksen en vergoedingen gecompenseerd worden door de vermindering van bestaande belastingen en subsidies.
De catastrofale effecten van de toenemende uitstoot van CO2 zullen over de hele wereld voelbaar zijn, waar de vervuilers zich ook bevinden. Dat houdt in dat grootschalige hulp aan ontwikkelingslanden samen met uitgebreide programma's die emissiekredieten toekennen aan landen waar de uitstoot goedkoper kan worden teruggedrongen, neerkomen op een kostenefficiënte investering in klimaatveiligheid.
De investeringen die we doen om klimaatveiligheid te realiseren, zullen nieuwe kansen scheppen voor bedrijven en mensen die een belangrijke bijdrage zullen leveren aan de uitbouw van een nieuwe economie. Zowel de oorzaak als de oplossing van de milieucrisis en de economische crisis zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Het kapitalisme dat de huidige crisissen heeft veroorzaakt, komt vooral ten goede aan een kleine minderheid van de bevolking, terwijl het de kloof tussen die groep en de meerderheid, en vooral de armen, breder maakt. Dit is onrechtvaardig en, zoals de huidige crisissen ons leren, ook onhoudbaar.
Het is een droevige indicatie van het moreel gehalte van onze beschaving dat we meer investeren in de ontwikkeling van gesofisticeerd wapentuig en vuurkracht dan in de bevrediging van de humanitaire en sociale noden van de mensen en in het beschermen van de leefbaarheid van onze planeet.
China en de VS zijn samen goed voor ongeveer 40 procent van de mondiale uitstoot van broeikasgassen. Alle landen moeten meewerken om de uitdaging van de klimaatverandering aan te gaan, maar de samenwerking van de VS en China is essentieel.
China heeft de VS nu voorbijgestoken als de belangrijkste bron van CO2, maar ligt nog ver achterop per hoofd van de bevolking. De gemiddelde Chinees stoot maar een vijfde uit van wat de gemiddelde Amerikaan aan CO2 produceert. Sinds het begin van de industriële ontwikkeling hebben de VS door de verbranding van fossiele brandstoffen 1100 miljard ton CO2 uitgestoten, tegenover de 300 miljard ton van China. China en de VS hebben immense kansen om hun uitstoot te verminderen door hun energie-efficiëntie op te voeren.
Wij zijn de eerste generatie in de geschiedenis met de vaardigheden en de verantwoordelijkheid om de toekomst van het leven op aarde te bepalen. We kunnen ons de overtuiging niet veroorloven dat het leven wel zal voortgaan, wat we ook doen. We moeten ons realiseren dat de voorwaarden die het leven zoals wij het kennen mogelijk maken, nog maar voor een korte tijd aanwezig zijn in de lange geschiedenis van onze planeet, en binnen enge grenzen. Het is duidelijk dat de mens die grenzen nu aan het veranderen is, tegen een snelheid en op een schaal die ons aanpassingsvermogen te boven gaan. De mensheid is in gevaar, en de dreiging is nabij. Maar het vooruitzicht op succes is ook reëel, hoe groot de uitdaging ook is.
Maurice Strong was de secretaris-generaal van de VN-Milieuconferenties in 1972 en 1992 en was de eerste directeur van het VN-Milieuprogramma (UNEP).
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
