ARCATA, California - Wordt aardgas uit schalie de energiebron van de toekomst? Wel als het aan de krachtige lobbymachines van de olie- en gasindustrie lag, maar belanden we zo niet van de regen in de drop?
Drieduizend meter onder de grond van 34 Amerikaanse staten zitten enorme hoeveelheden schalie waarin zich aardgas bevindt. In tegenstelling tot bij de geconcentreerde voorraden van vroeger, die nu grotendeels ontgonnen zijn, zit dit gas in haarscheuren in de schalie. Het kan alleen ontgonnen worden via een energie- en waterintensief proces dat hydraulisch breken (of "fracking") wordt genoemd en recent door Amerikaanse geologen en mijningenieurs is ontwikkeld. Daarbij worden toxische chemicaliën drie kilometer diep geïnjecteerd, in alle richtingen, om de schalie te breken en het gas vrij te maken.
"Schone energie. Waar wachten we op?" staat er op een advertentie die via nationale en regionale media verspreid wordt. Toplui van de gas- en olie-industrie, hun bondgenoten in het Congres, en enkele energieanalisten promoten fracking als de brandstof die "de ultieme brug" vormt tussen een gevaarlijke afhankelijkheid van buitenlandse olie en een postpetroleumtijdperk met hernieuwbare energiebronnen als wind en zon. Maar voor sceptici is deze nieuwe gasrush een brug die nergens naartoe leidt, een snelweg die ons wegleidt van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie.
Ze zeggen dat het alleen maar de nieuwste vertragingstactiek is van de olie-industrie die een noodzakelijke transitie naar een energie-efficiënte, koolstofarme samenleving eindeloos uitstelt.
De schaal van de ambitie die de gasindustrie tentoonspreidt, is verbijsterend. "Het potentieel voor aardgas is enorm", zegt president Obama, die het presenteert als een pijler van zijn energiebeleid. In de drie jaar sinds ze op ruime schaal gelanceerd werd, is de gasproductie op basis van fracking in de VS gegroeid tot een half miljoen vaten per dag, met het vooruitzicht van drie miljoen vaten per dag tegen 2020.
Politici promoten aardgas als een noodzaak voor de nationale veiligheid en een bron van werkgelegenheid in een tijdperk dat olielanden instabiel zijn de werkloosheid hoge toppen scheert.
De gasrush die in Noord-Amerika begonnen was, heeft zich snel over de hele wereld verspreid. Recente vondsten van diepe olieschalielagen die aardgas of olie bevatten, worden gemeld in Australië, Canada, Venezuela, Rusland, Oekraïne, Polen, Frankrijk, India, China, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Alles samen, zeggen sommige energieanalisten, kunnen deze proefballonnetjes het spel veranderen en van Australië en Canada nieuwe Saoedi-Arabiës maken. Tegelijk, merken critici op, zouden ze de ontwikkeling van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie-maatregelen uitstellen en natuurgebieden onder druk zetten die het nu al moeilijk hebben door de klimaatverandering.
Door het grote bereik van de aardgaslobby in industrie, regering, media en academische wereld waren sceptische stemmen tot voor kort moeilijk hoorbaar. Maar nu fracking echt bezig is in regio's waar ze de verwoestende gevolgen van ontginning niet gewend zijn, krijgen de berichten over watervervuiling, misleidende rekruteringspraktijken en andere misbruiken steeds meer aandacht.
Op een recent bezoek aan het noordoosten van Pennsylvania en het zuiden van de staat New York, vernam deze correspondent van bewoners dat een tiental bewoners aan een landweg vlakbij fracking-activiteiten extreme methaanvervuiling van het water had vastgesteld. Bij één bewoner had zijn putwater zelfs vuur gevat met het geluid en de flits van exploderend gas.
Het was het spreekwoordelijke schot dat in de hele wereld gehoord werd. De film "Gasland", het verhaal van een inwoner van Pennsylvania die het land doorkruist om verontrustende getuigenissen van fracking-slachtoffers te verzamelen, kreeg een Oscar-nominatie. In een reeks van diepgravende voorpaginaberichten plaatste The New York Times ernstige vraagtekens bij de veiligheid en milieugevolgen van fracking. In het buitenland vaardigde Frankrijk als eerste land een verbod op fracking uit, Groot-Brittannië overweegt een gelijkaardige maatregel.
De bezorgdheid over de boom van fracking draait rond de volgende sleutelelementen:
Voor gemeenschappen en landen die getroffen zijn door recessie, werkloosheid en stijgende energiekosten, lijkt het vooruitzicht van een gasrush een geschenk uit de hemel. Maar in onze haast om deze bron met nieuwe, gevaarlijker methodes te ontwikkelen, creëren we nog meer problemen voor onszelf zonder de belangrijkste uitdaging aan te gaan: leren om beter te leven met minder energie in al haar vormen. Deze transitie zit niet zozeer in een technologische oplossing maar wel in een cultuurverandering, een eenvoudiger en tegelijk moeilijker uitdaging. Zijn we daar klaar voor?
(*) Mark Sommer heeft een bekroond, internationaal uitgezonden radioprogramma, A World of Possibilities.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
