Een jaar na de opzienbarende klimaattop in Kopenhagen zijn onderhandelaars van landen over de hele wereld opnieuw samen om een gemeenschappelijk antwoord op de klimaatverandering te vinden. Velen lijken te denken dat we onze verwachtingen over deze top in Cancun naar beneden moeten bijstellen, maar dat zou verkeerd zijn
Een jaar na de opzienbarende klimaattop in Kopenhagen zijn onderhandelaars van landen over de hele wereld opnieuw samen om een gemeenschappelijk antwoord op de klimaatverandering te vinden. Velen lijken te denken dat we onze verwachtingen over deze top in Cancun naar beneden moeten bijstellen, maar dat zou verkeerd zijn. Naarmate de temperatuur wereldwijd stijgt, komen er steeds meer uitdagingen bij voor de armste bewoners van deze planeet, en dan vooral voor vrouwen in ontwikkelingslanden.
Vrouwen leven op de frontlinie van de klimaatverandering, en staan klaar als actieve partners in de strijd tegen die klimaatverandering. De onderhandelingen in Kopenhagen zouden een kans moeten zijn om vrouwen de nodige macht te geven en concrete engagementen aan te gaan die de beloftes van vorige onderhandelingen omzetten een eerlijk, bindend, juridisch document.
De klimaatverandering bedreigt het leven van vrouwen en kinderen door voedseltekorten, ontbossing, nieuwe en meer complexe gezondheidsrisico's en een groeiend risico op conflicten over grondstoffen. Maar net zoals het vaak vrouwen zijn die de grootste last dragen omdat ze voor hun gezin moeten zorgen, zijn zij het ook die de oplossingen ontwikkelen die de wereld van de impact van de klimaatverandering kunnen redden.
Neem nu bijvoorbeeld de verschuiving naar een "low carbon future", een toekomst met minder CO2-uitstoot. Het succes van investeringen in ontwikkelingslanden om ontwikkeling te vermijden die van fossiele brandstoffen afhankelijk is, steunt op lokale samenwerking. En dat is waar vrouwen een sleutelrol spelen.
In India heeft de Vereniging van Zelfstandige Vrouwen meer dan 150.000 vrouwen aan microkrediet en opleiding geholpen om in te kunnen spelen op groene technologie. Terwijl de industrielanden praten over actie, zijn de vrouwen in de armste lagen van de Indiase economie hun uitstoot al volop aan het terugdringen en hun afhankelijkheid van steenkool aan het verminderen. Ze hergebruiken hun afval en promoten alternatieve energie.
In regio's waar vrouwen kunnen beslissen over gebruik van land en natuurlijke rijkdommen, blijken ze een positieve kracht om duurzame veranderingen door te voeren. Vrouwen namen het voortouw van de Green Belt Movement in Kenia, die voor tien miljoen nieuwe bomen zorgde om lokale habitats te herstellen.
In Malawi hebben vrouwelijke landbouwers zich verenigd in "boerenclubs" waar ze informatie uitwisselen over zaden en kweektechnieken die inspelen op de degradatie van de bodem en de veranderende weerpatronen. Zo worden ze minder kwetsbaar voor de droogte en mislukte oogsten die het gevolg zijn van de klimaatverandering.
Maar het is niet enkel in ontwikkelingslanden dat vrouwen in actie komen. Uit onderzoek in Noord-Amerika, Europa en India blijkt dat vrouwen overal ter wereld meer wetenschappelijke kennis hebben over de klimaatverandering, meer bezorgdheid tonen en sneller bereid zijn om maatregelen te aanvaarden die de opwarming van de aarde tegen gaan. Internationaal nemen ze het voortouw in een netwerk van organisaties die regeringen, internationale instellingen en de privésector ter verantwoording roepen voor hun beloftes rond klimaatactie.
Ondanks hun bereidheid om politieke en individuele actie te ondernemen, blijft de diepgewortelde ongelijkheid tussen mannen en vrouwen echter een kritiek obstakel voor de globale inspanningen om de klimaatverandering aan te pakken.
Het meest efficiënte fornuis in de geschiedenis zal weinig uithalen tegen ontbossing of de CO2-uitstoot naar beneden krijgen als vrouwen niet de opleiding krijgen die nodig is om het te gebruiken, het microkrediet krijgen om het aan te kopen en de financiële vrijheid om de uitgaven van het gezin te beheren. Zo bleek bijvoorbeeld in Zimbabwe dat fornuizen op zonne-energie een flop werden, vooral omdat de mannen zich verzetten tegen de aankoop door hun vrouw of de opleiding om de toestellen te gebruiken.
In grote delen van de wereld beschikken vrouwen niet over de collectieve of individuele rechten op het land waarop ze leven. Omdat hun stem niet gehoord wordt bij beslissingen, kunnen ze moeilijker duurzame landbouw of bosbeheerstrategieën implementeren. Het beperkt ook hun capaciteit om effectief te participeren in programma's als REDD+, die een financiële aanmoediging geven voor het beperken van emissies uit houtkap.
REDD+ kan alleen werken als de beleidsmakers bereid zijn om te leren van vrouwen op het terrein. Een van de belangrijkste lessen is dat focussen op CO2 als enige maatstaf voor het succes van een klimaatproject het potentieel heeft om de internationale inspanningen rond het klimaat te doen ontsporen. We moeten ook rekening houden met de rechten van de gemeenschap op land en uitstoot, het levensonderhoud van mensen in gemeenschappen en beleidsmatige aspecten.
Vrouwen moeten deel uitmaken van de besluitvorming. Momenteel zijn ze enorm ondervertegenwoordigd op die posities waar de beslissingen genomen worden. In maart van dit jaar nog, toen VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon een klimaatpanel samenstelde dat honderd miljard dollar per jaar moet verzamelen om de slachtoffers van de gevolgen van de klimaatverandering te helpen, telde dat 19-koppige panel geen enkele vrouw.
Dat is onaanvaardbaar. Vrouwen moeten niet alleen vertegenwoordigd zijn in een panel rond de financiering van de klimaatstrijd. Alles moet in het werk gesteld worden om ervoor te zorgen dat ze toegang hebben tot onderwijs, opleiding en de financiering die nodig is om duurzame technologie in te zetten en de participeren in de groene economie. Vrouwen en meisjes moeten de rechten krijgen op land en grondstoffen om progressieve praktijken toe te passen in bos- en landbouw. En, last but not least, vrouwen hebben de primaire democratische rechten nodig die ze in staat stellen om hun stem uit te brengen en een groen beleid te steunen op lokaal, nationaal en internationaal niveau.
Burgers overal ter wereld wachten op echte actie in de strijd tegen de klimaatverandering. Als de internationale gemeenschap die strijd ernstig neemt, moet ze erkennen dat vrouwen een er fundamenteel een fundamenteel onderdeel van uitmaken.
Wangari Maathai won in 2004 de Nobelprijs voor haar werk rond het milieu en democratische participatie in Kenia. Samen met vijf andere vrouwelijke Nobelprijslaureaten stichtte ze in 2006 het Nobel Women's Initiative, dat werkt rond mensenrechten en klimaatgerechtigheid.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
