1 Maart 2010 - De wereld is op een kruispunt aanbeland

Als nieuwe directeur van Greenpeace International krijg ik vaak de vraag welke veranderingen ik wil doorvoeren in de organisatie. Mijn antwoord is op de hele burgermaatschappij van toepassing: ik zou willen dat we leden krijgen uit nog veel meer bevolkingsgroepen, dat we nog meer met andere groepen samenwerken, dat we onze boodschap aan wie macht heeft nog vastberadener verkondigen, en dat we in de hele wereld nog actiever worden.

Veel van de belangrijkste internationale infrastructuur ligt in duigen. Het heeft de huidige reeks, door de mens veroorzaakte crisissen nog aangescherpt: de voedselcrisis, de oliecrisis, de armoedecrisis, en natuurlijk de klimaatcrisis.

We zijn op een kruispunt aanbeland. We kunnen de slecht functionerende infrastructuur oplappen met zwakke "akkoorden", onevenwichtige reddingsplannen maken en blind blijven voor de armen en behoeftigen. Maar deze weg, die blijkbaar de voorkeur heeft van president Obama en andere wereldleiders, lost de fundamentele oorzaken die ons in de problemen hebben gebracht, niet op.

We kunnen onze toekomst ook vormgeven door nieuwe infrastructuur te creëren die onze samenleving, zelfs onze hele planeet, op weg zet naar duurzaamheid en standvastigheid. Het is niet de gemakkelijkste weg maar wel de juiste, daar ben ik van overtuigd.

In het geval van het klimaat bijvoorbeeld eist de natuur bepaalde fundamentele veranderingen in onze manier van leven. We moeten van een economie die op fossiele brandstof draait en op consumptie gebaseerd is naar een economie die op schone en efficiënte energie draait en op gematigdheid gebaseerd is.

Het Global Humanitarian Forum van Kofi Annan schat dat jaarlijks driehonderdduizend mensen sterven aan de gevolgen van de klimaatwijziging. De verschrikkelijke ironie is dat vooral de armen in ontwikkelingslanden daar het slachtoffer van zijn, ook al is het probleem veroorzaakt door de rijken in de industrielanden. Een nieuwe infrastructuur vereist dat we verder kijken dan het lokale en nationale eigenbelang, dat we globaal denken, want de klimaatverandering kent, zoals de meeste grote problemen vandaag, geen grenzen. Jammer genoeg hadden de politici in december, bij de VN-klimaatgesprekken in Kopenhagen, niet de moed om dit in te zien.

Kopenhagen heeft ook iets goeds teweeggebracht, een echte eenheid in de burgermaatschappij. In Kopenhagen zagen we hoe de Wereldraad van Kerken en andere geloofsgroepen, vakbonden en ontwikkelingsorganisaties die normaal niet met klimaatthema's bezig zijn, de handen in elkaar sloegen om klimaatrechtvaardigheid te eisen.

Dat was het doel van de Tck Tck Tck-campagne (een coalitie van burgerorganisaties zoals Greenpeace, Oxfam, Amnesty International en de Internationale Vakbondsfederatie). Die bereidheid om het verband te zoeken tussen verschillende soorten strijd, maakt ons sterk.

Zolang regeringen lippendienst blijven bewijzen aan de urgentie van de klimaatcrisis zonder substantiële verbintenissen aan te gaan, zullen de gevolgen steeds zwaarder worden, de mensen steeds armer, de ontwikkelingen steeds moeilijker, en de gezondheidsproblemen steeds groter, omdat de gemeenschappen steeds minder in staat zullen zijn zich aan te passen.

In Kopenhagen eisten we collectief dat president Obama, kanselier Merkel, president Sarkozy en andere wereldleiders van industrielanden jaarlijks 140 miljard dollar zouden vrijmaken om de armste en kwetsbaarste landen te helpen bij hun strijd tegen de gevolgen van de klimaatverandering. Uiteindelijk kwam er slechts een akkoord voor een deel van dat bedrag – en zelfs dat is niet zeker aangezien ze niet bepaalden waar het geld vandaan moet komen en hoe het op zijn bestemming moet geraken. Bovendien schaarde niet iedereen zich achter het akkoord en was het niet bindend.

De burgermaatschappij moet blijven samenwerken, net zoals we in de aanloop naar Kopenhagen hebben gedaan, om de regeringen een andere weg te doen inslaan dan die van de catastrofale klimaatverandering. Ja, er zijn spanningen in de burgermaatschappij, tussen ngo's in het Noorden en het Zuiden, verschillen van mening over persoonlijke kwesties zoals het recht om te kiezen of Palestina. Dat mag onze samenwerking niet in de weg staan, want uiteindelijk is er meer wat ons bindt dan wat ons scheidt. We hebben ons daarop geconcentreerd in Kopenhagen, en ook al hebben we de strijd om klimaatrechtvaardigheid nog lang niet gewonnen, we zijn goed gestart.

We moeten ook meer gebruik maken van vreedzame burgerlijke ongehoorzaamheid, met Mandela, Tutu, Rosa Parks, Martin Luther King en Gandhi als inspiratiebronnen. Wie macht heeft moet voortdurend onder druk staan, anders zullen we hen nooit tot de zo nodige veranderingen kunnen bewegen.

De strijd is nog lang en het zal moed vergen – maar moed kan verschillende vormen aannemen. Er is de moed van mijn vier Greenpeace-collega's die een vreedzame actie van burgerlijke ongehoorzaamheid uitvoerden in Kopenhagen (waardoor ze tijdens de vakantie 21 dagen in de cel bleven, zonder proces), de moed van gezinnen die hun manier van leven veranderen, van gewone mannen en vrouwen die brieven schrijven, manifestaties bijwonen en alle beschikbare niet-gewelddadige middelen inzetten om regering en industrie tot verandering te dwingen zodat we een gezonde planeet kunnen doorgeven aan onze kinderen en aan de kinderen van hun kinderen. Een betere wereld is mogelijk. Het is aan ons, de mensen, om daarvoor te zorgen.