ST. AUGUSTINE, FLORIDA – IJsland zit als gevolg van de economische crisis met torenhoge schulden. Maar, aldus auteur en researcher Hazel Henderson, het land beschikt ook over een zeer groot potentieel aan hernieuwbare energie. Waarom worden die twee niet aan elkaar gekoppeld?
ST. AUGUSTINE, FLORIDA – De IJslanders hebben in hun referendum van 6 maart 2010 een voorstel verworpen om de schuld van 5,3 miljard dollar van de geprivatiseerde bank Icesave af te lossen. Dat gebeurde met een meerderheid van 90 procent. Het resultaat maakt de weg vrij voor een plan van de Stichting Planck van de Nederlandse zakenman en filantroop Gijs Graafland. Het wil schulden tegen stroom ruilen: het vernuftige en goed voorbereide plan nodigt private en publieke investeerders uit om de oneindige voorraden aardwarmte in IJsland te exploiteren en de stroom via een hoogspanningslijn naar Groot-Brittannië en Nederland te sturen.
Graafland, een expert op het vlak van energie en financiën, wijst erop dat IJsland tussen twee tektonische platen ligt en daardoor aardwarmte dicht bij de oppervlakte kan aantappen – kilometers minder diep dan op andere plaatsen. "IJsland kan het Saudi-Arabië van het Noorden worden voor wat geothermische energie aangaat", zegt Graafland.
Veel technische hinderpalen om meer aardwarmte aan te tappen in IJsland zijn er niet, en voorbeelden van de nodige hoogspanningsleidingen zijn al te zien in Europa, China, Brazilië en Japan. Nog veel meer van die leidingen worden nu aangelegd en zullen de komende jaren in gebruik worden genomen. De nieuwste leidingen transporteren hernieuwbare energie: windenergie in Europa, zonne-energie in de VS.
Een van de supernetten die zo kunnen ontstaan, wordt door het DESERTEC-DII-consortium gepland in de regio van de Middellandse Zee. Het consortium bestaat uit twaalf Europese bedrijven, waaronder ABB, ABENGOA Solar, Munich Re en Deutsche Bank. Ze willen in Noord-Afrika grote installaties voor zonne-energie bouwen. De stroom die via kabels onder de Middellandse Zee wordt vervoerd, zou 15 procent van het Europese verbruik kunnen dekken.
Een andere groep van tien Europese bedrijven waaronder Areva, Siemens, Hochtief en Prysinian, kondigde op 7 maart aan 30,5 miljard pond te willen investeren in een supernet dat elektriciteit windenergie rond de Noordzee kan verdelen.
Het meest innovatieve aspect van het Stroom voor Schulden-plan is dat het de investeerders zou terugbetalen in een verzekerde levering van stroom, eerder dan in volatiele of in waarde verminderende munteenheden. De nieuwe eenheid, de kilowattuur, zal sterker zijn dan welke munt ook. We zijn er nu immers getuige van dat centrale banken hun opgeblazen, corrupte financiële sector te hulp snellen met renteloze leningen, door toxische beleggingsproducten over te kopen en recent ook door "kwantitatieve versoepeling" – een beleefde term voor geld bijdrukken.
De IJslanders waren het niet eens met het oneerlijke voorstel op te draaien voor de redding van privébanken en Britse en Nederlandse spaarders die verleid waren door onrealistisch hoge interestvoeten. De regeling zou de 350.000 burgers van IJsland gedwongen hebben de komende acht jaar per persoon en per maand 135 dollar af te betalen. De ineenstorting die veroorzaakt werd door de dwaze private banken van IJsland heeft tot een diepe recessie en een werkloosheidscijfer van 9 procent geleid. Met het Stroom voor Schuld-plan kan IJsland zijn economie weer op de been brengen maar ook de Britten en de Nederlanders volledig terugbetalen, misschien sneller en in een eenheid waarop de inflatie geen vat heeft en die beter en nuttiger is dan goud.
Nu het wegstemmen van het referendum een duidelijk signaal heeft gegeven, lijkt het waarschijnlijk dat de IJslandse Olafur Ragnar Grimsson en premier Johanna Sigurdardottir, bereid zullen zijn het te steunen. Dat zou bedrijven als ABB, Siemens en andere grote spelers ertoe aanzetten de resultaten van de haalbaarheidsstudies die al zijn uitgevoerd, te erkennen.
De regeringen van EU-landen kunnen voor de garanties zorgen die pensioenfondsen in staat zouden stellen te investeren – dergelijke langetermijninvesteringen zijn immers ideaal voor hun klanten. De pensioenfondsen van de Institutional Investors Group on Climate Change, die goed is voor 17.000 miljard dollar, hebben zich ertoe geëngageerd hun "groene" investeringen te verhogen en steunen ook een sterke opvolger voor het Protocol van Kyoto. Het Climate Bonds Initiative heeft uiteenlopende soorten obligatieleningen voor hernieuwbare energie en waterprojecten ontwikkeld.
Belangrijke financiële media kennen het Stroom voor Schulden-plan ook, maar wachten tot de verschillende spelers elkaar vinden en het groene licht krijgen van de IJslandse leiders. Het plan kan een nieuwe "stroomkoorts" op gang brengen, want veel investeerders in de energiesector zijn geïnteresseerd in groene, hernieuwbare energie, maar blijven beducht voor speculanten en corrupte financiële markten.
De oude geldcircuits bieden niet veel mogelijkheden meer om nieuwe winsten aan te boren. Naast olievoorraden en grondstoffen worden nu ook de hernieuwbare voorraden van de aarde opgekocht: de wouden en grond in Afrika. We zien dat speculanten nu zelfs obligatieleningen van heel wat landen aanvallen; ze zijn ook verantwoordelijk voor het leeuwendeel van de 3000 miljard dollar aan deviezen die elke dag verhandeld worden. Met hun hefboomfondsen die zich blijven overtillen en nog altijd ongereguleerde praktijken als flash trading, ongedekt short-selling, credit default swaps en de handel in derivaten stoten de internationale financiële markten veel investeerders af. Ze laten Wall Street en de "te grote" banken en financiële instellingen links liggen en brengen hun geld naar plaatselijke banken, non-profit kredietcoöperaties en elektronische handelsplatformen.
De invloedrijke Amerikaanse nieuwsbrief Energy and Capital kopte op 5 maart "Waarom stroom de enige echte munteenheid is". Het artikel waarschuwt investeerders voor alle gevaren van de nog altijd ongereguleerde financiële markten. De juiste ingenieursbureaus, pensioenfondsen en andere groene institutionele investeerders als de leden van het UN Principles of Responsible Investing met hun 19.000 miljard dollar, kunnen het voortouw nemen bij investeringen in Stroom voor Schulden. Met garanties van de Britse en de Nederlandse overheid en het groene licht van de IJslandse leiders, kan het Stroom voor Schuldenplan een creatief model en een baken worden voor de mondiale Groene New Deal van de VN. IJsland en Europa kunnen uitkijken naar een toekomst met propere stroom van eigen bodem.
Hazel Henderson is de auteur van Ethical Markets: Growing the Green Economy en naast de Calvert Group mede-ontwikkelaar van de Calvert-Henderson Quality of Life Indicators. Ze is lid van de Club van Rome en Fellow van de Britse Royal Society of Arts.
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
