De klimaatverandering brengt zware ecologische, economische, sociale risico's mee. Tegelijk betekent het proces ook een nooit geziene uitdaging op het vlak van leiderschap. Kunnen de staats- en regeringsleiders die in december bijeenkomen in Kopenhagen die aan?
De klimaatverandering brengt zware ecologische, economische, sociale risico's mee. Tegelijk betekent het proces ook een nooit geziene uitdaging op het vlak van leiderschap. Kunnen de staats- en regeringsleiders die in december bijeenkomen in Kopenhagen die aan? De toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede aan de Amerikaanse president Barack Obama biedt hoop - en een nieuwe uitdaging. Sinds zijn eedaflegging heeft Obama getoond dat hij bereid is de nog altijd enorme macht van de Verenigde Staten te gebruiken om aan een vreedzamer wereld te werken. Hij heeft het belang onderstreept van samenwerking, diplomatieke initiatieven en wederzijds respect. Hij laat ook zien wat mogelijk is als je vastbesloten bent hindernissen te overwinnen. Al die principes zijn essentieel om het klimaatprobleem aan te gaan.
De opwarming van de aarde zal van elk land ongekende offers vergen. In de rijke landen kunnen miljoenen economische en milieuvluchtelingen toestromen, bossen zullen wegkwijnen en landbouwsystemen ineenstorten en er dreigt ook massale hongersnood voor het arme deel van de wereldbevolking.
We weten dat de klimaatverandering niet iedereen even hard zal treffen. De armste en jongste mensen zullen de gevolgen het meest voelen, net als de bewoners van kustgebieden en droge streken en mensen die voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van de grond. We krijgen elke dag bewijzen van de schade die de verandering van het klimaat kan aanrichten, vooral in streken die al kwetsbaar en slecht voorbereid zijn.
In mijn eigen land, Kenia, heeft een lang aanhoudende droogte ertoe geleid dat bijna tien miljoen mensen, bijna een derde van de bevolking, voedselhulp nodig heeft. Oogsten mislukken en vee sterft. Wilde dieren, de ruggengraat van het toerisme in Kenia, worden ook gedecimeerd. Zelfs onder kinderen en bejaarden maken honger en dorst slachtoffers.
In Guatemala hebben onvoldoende regenval en slechte bodems de maïs- en bonenoogst doen mislukken. Duizenden mensen hebben niet meer genoeg te eten. India, Bangladesh en Niger hebben dan weer last van te veel regen. Die heeft tot rampzalige overstromingen geleid, waarbij duizenden mensen zijn omgekomen.
De klimaatverandering is in essentie een uitdaging op het vlak van leiderschap. We moeten leiders vinden die eerlijk en principieel zijn, visionair en pragmatisch. Leiders die de mensen duidelijk maken wat er moet gebeuren en hoe dringend dat is, die hen voorbereiden op de harde keuzes en de opofferingen die zich opdringen en die een beleid vorm geven dat niet zomaar snel wil scoren maar in het belang is van de huidige en de toekomstige generaties.
Maar geïndustrialiseerde landen en ontwikkelingslanden zijn niet op dezelfde manier verantwoordelijk voor het ontstaan en het oplossen van de klimaatcrisis. Afrika heeft bijvoorbeeld maar een klein deel bijgedragen tot de broeikasgassen die de planeet nu opwarmen, ongeveer 5 procent van het totaal.
De geïndustrialiseerde landen zijn het de rest van de wereld verplicht niet alleen hun uitstoot van broeikasgassen duidelijk te reduceren, maar ook concrete toezeggingen te doen over de hulp die armere landen in staat moet stellen zich aan te passen aan klimaatschokken en ontwikkelingswegen uit te stippelen die de aarde sparen. Dat is de weg naar klimaatrechtvaardigheid.
Tegelijk moeten de leiders in de ontwikkelingslanden de uitdaging aangaan. Veel van die landen hebben decennia van ecologisch wanbeheer of regelrechte verwaarlozing achter zich. Vaak laat het huidige beleid inzake aanpassing ook nog veel te wensen over.
Sommige regeringen, waaronder die in mijn land, hebben de plundering van hun wouden, de aftakeling van hun gronden en niet-duurzame landbouwpraktijken getolereerd en zelfs mee mogelijk gemaakt. Dat werkt erosie en verwoestijning in de hand. De armoede neemt toe, en wanhopige, dodelijke confrontaties rond schaarse hulpbronnen zullen het gevolg zijn.
In zo'n wereld is vrede nooit van lange duur. Middelen die gebruikt zouden moeten worden om het milieu te beschermen, gaan op aan initiatieven om conflicten onder controle te krijgen en de algemene onveiligheid aan te pakken.
Er staat te veel op het spel om politieke spelletjes of gepoker te tolereren. Genoeg is genoeg. Als we nu mislukken, zullen de toekomstige topbijeenkomsten over de kost in mensenlevens moeten handelen.
De Nobelprijs biedt president Obama nog een betere gelegenheid om de wereld aan te moedigen oude en nieuwe wonden te helen en te leren in vrede samen te leven. Ook de verwachtingen in die zin zijn groter geworden. Als hij op 10 december de prijs in ontvangst neemt, zullen de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen al aan de gang zijn.
Ook de wereldleiders hebben de gelegenheid aan te tonen dat ze de unieke aard van de klimaatuitdaging begrijpen en bereid zijn leiding te geven. De tijd is gekomen om knopen door te hakken. De klimaatverandering vraagt erom.
Wangari Maathai kreeg in 2004 de Nobelprijs voor de Vrede. Ze is de stichter van de Green Belt Movement (greenbeltmovement.org) en een medestichter van het Nobel Women's Initiative (nobelwomensinitiative.org).
ARGUS informeert en inspireert voor een duurzame, milieuvriendelijke samenleving.
De nieuwssite www.argusactueel.be brengt nieuws en actualiteit over milieu, natuur en duurzame ontwikkeling.
Maak kennis met alle andere projecten van ARGUS op www.argusmilieu.be.
